Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Nhạc mới

Dang Huu Phuc : Ca khúc quần chúng VN - Sự hỗn loạn đã được báo trước

Biểu diễn tuỳ tiện, tự ý “sáng tạo” cách hát mới, các bản phối thì "lạ tai", chênh vênh với bài hát - đó là mối lo của không ít người quan tâm đến nền âm nhạc VN hiện nay.

Ca khúc quần chúng VN - Sự hỗn loạn đã được báo trước
26/07/2007 10:22 (GMT + 7)

Sự hỗn loạn đã được báo trước

Đọc lại những dòng tâm sự của ca sĩ nổi tiếng Khánh Ly, có đôi chỗ khiến tôi giật mình:

Có nhiều nốt, tôi hát sai nhưng anh không sửa, không nói gì, nên tôi cứ cho là mình đúng. Tới chừng nhạc in ra thì có người bảo tôi hát sai nhạc của anh. Thì đúng là tôi đã hát sai, nhưng có thể lúc đó, dẫu biết tôi sai, nhưng anh vẫn cảm thấy lọt tai, cũng được. Hoặc anh thấy tôi say mê với cái sai của mình, anh không nỡ nói. (Khánh Ly, Dường như vắng ai, đăng trên VietNamNet ngày 31/3/2006).

“Năm 1976 tôi làm cuốn casset thứ 3, có bài "Một cõi đi về" nhưng do chưa tập kỹ, không có bài, chỉ hát theo trí nhớ nên sai nhiều lắm. Anh có nghe nhưng không la rầy”. (Khánh Ly, Dường như vắng ai đăng trên VietNamNet ngày 31/3/2006 ).

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn


Dẫu Khánh Ly nói vậy để nhấn mạnh sự từ tâm nhân ái của Trịnh Công Sơn, nhấn mạnh mối thân tình của cô với nhạc sĩ này. Nhưng dưới góc nhìn của một người làm âm nhạc chuyên nghiệp, tôi thực sự không thể tin nổi. Bởi vì mỗi một ca khúc quần chúng ở ta, thường chỉ có khoảng trên dưới 30-40 chục nốt nhạc (không kể nhắc lại) vậy mà “có nhiều nốt tôi hát sai”, “sai nhiều lắm” thì bản nhạc đó sẽ ra sao? Mỗi người hát lại “có nhiều nốt sai” khác nữa thì sao?.

Ô, Việt Nam ta hay quá nhỉ? Rõ là một xứ sở tự do, muốn làm gì thì làm! Thế còn ở những nước tự nhận mình là “thế giới tự do” trên thế giới, họ có như ta không? Và có phải là chỉ riêng trường hợp của Khánh Ly mới thế không?.

Xin trả lời rằng: đây là một thực trạng chung của nền ca khúc quần chúng VN. Và nó chỉ có ở những nước chậm phát triển, mọi lĩnh vực còn chưa chuyên nghiệp như Việt Nam ta. Nó là hệ quả tất yếu của một nền ca khúc quần chúng không có phần đệm (Xin đọc bài: Về nền ca khúc quần chúng không nhạc đệm Viêt Nam  đăng trên VietNamNet ngày 18/04/2007).

Đó là một sự hỗn loạn đã được báo trước.

Thế giới đang biểu diễn ra sao?

Nếu cứ cung cách như trên, thử hỏi tác phẩm của những nhạc sỹ đã mất cách đây hàng trăm năm như Schubert, Beethoven, Bizet, Tchaikovsky… sẽ bị “tam sao thất bản” đến mức nào? Người ta sẽ đổi hoà thanh, đổi tiết tấu, đổi cách biểu diễn theo ý họ ra sao? Và những bản nhạc còn phức tạp gấp trăm lần ca khúc như các bản sonate, giao hưởng, opera thì thế giới đang biểu diễn như thế nào? Không lẽ cũng cứ mỗi người chỉ huy, mỗi một dàn nhạc sẽ “sáng tạo” một kiểu chơi riêng hay sao?

Không, không bao giờ có điều đó xảy ra với các nước phát triển và có nền âm nhạc chuyên nghiệp trên thế giới (kể cả dòng nhạc bình dân của họ như ABBA, Beatle... Có bao giờ các bạn thấy ca khúc của họ có tới 2 phần đệm khác nhau đâu! Luôn luôn chỉ có một).

Những tác phẩm của các nhạc sĩ chuyên nghiệp khi sáng tác ra, bản nhạc của họ đã có đầy đủ những yếu tố cấu thành âm nhạc. Đó là: hoà thanh, phức điệu, tiết tấu. Hàng trăm, hàng ngàn chi tiết để diễn tấu đã được chỉ dẫn rõ ràng trong tổng phổ của bản nhạc. Người chơi phải biểu diễn nhanh chậm ra sao, phải chơi to, nhỏ thế nào, nốt nhạc nào cần biểu diễn liền, cần nẩy, cần nhấn mạnh .. v v và v v.

Các nhạc sỹ chuyên nghiệp đã chỉ dẫn chi tiết đến mức, người biểu diễn phải làm đúng tuyệt đối những sự chỉ dẫn đó mới thể hiện được đúng cái hồn của tác phẩm, nếu không sẽ làm hỏng tác phẩm. Mọi sơ suất dù là nhỏ nhất cũng không được phép. Tất cả các nhạc viện trên thế giới ra đời cũng chỉ có mục đích duy nhất là: dạy cho người ta chơi nhạc đúng với những gì tác giả đã sáng tạo ra. Vậy thì làm sao có những chuyện hỗn loạn như ở VN được.

Nghệ sĩ Đặng Thái Sơn từng đoạt giải nhất ở cuộc thi danh tiếng Chopin lần thứ 10, trở thành người biểu diễn piano đẳng cấp quốc tế, cũng do 1 nguyên nhân rất đơn giản. Anh là người thể hiện đúng nhất tinh thần của Chopin (đã ghi chi tiết trong bản nhạc). Cũng trong cuộc thi đó, một nghệ sĩ rất giỏi, nhưng không đoạt giải (Ivo Pogorelich, người Nam Tư) vì đã cố tình xử lý nhạc Chopin không theo đúng những chỉ dẫn của Chopin ghi trên bản nhạc.

Thế nào là chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp?

Sự phân biệt giữa chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp trong âm nhạc rất rõ ràng. Đó là có tổng phổ và không có tổng phổ. Trong tổng phổ, sự chỉ dẫn diễn tấu càng chi tiết, càng chính xác, tỷ lệ thuận với tài năng và độ chuyên nghiệp của nhạc sỹ đó. Vậy mà ở VN ta điều này không ai để ý tới. Chỉ viết có mỗi một dòng giai điệu, hoàn toàn không có bất cứ sự chỉ dẫn diễn tấu nào, cũng có thể trở thành “nhạc sĩ VN nổi tiếng".

Nhạc sỹ vĩ đại bậc nhất của thế kỷ 20 - Igo Stravinsky có câu nói nổi tiếng về biểu diễn: “Người biểu diễn lớn nhất, là người biết xoá mình trước bản nhạc, lúc biểu diễn chỉ còn duy nhất là tác giả, chứ không phải là thể hiện cái mà người biểu diễn cố tình muốn tác phẩm phải có”.

Đó là một chân lý. Và mỗi người biểu diễn sẽ vẫn có dấu ấn cá nhân của mình, nhưng phải trên cơ sở tôn trọng tuyệt đối với tác giả.

Sau này, Mstislav Rostropovich - nghệ sĩ tài hoa đàn Cello, đồng thời là một nhà văn hoá lớn hiện nay cũng đã đọc một bài ca ngợi và khẳng định những tư tưởng về biểu diễn của Stravinsky là hoàn toàn đúng đắn.

Vì vậy ta có thể khẳng định rằng: chừng nào người viết nhạc ở ta còn chưa viết được tổng phổ (ở trong ca khúc là phần đệm piano) cho tác phẩm của mình, thì chuyện tam sao thất bản, biểu diễn hỗn loạn như: phối hoà âm, thay đổi tiết tấu tuỳ tiện là điều tất yếu sẽ xảy ra.

Giáo sư âm nhạc không biết "đệm bịa"!

Năm 1978, tôi học đại học piano năm thứ 5 ở Nhạc viện Hà nội. Thầy tôi lúc đó là Giáo sư người Nga Ghenxler. Có một hôm, Sứ quán Liên Xô ở Hà nội tổ chức liên hoan. Cuối buổi, theo chương trình, tất cả sẽ hát bài “Như có Bác Hồ”. Giáo sư Ghenxler sẽ phải đệm Piano cho mọi người hát. Ông vào nhạc viện HN và nhờ tìm giúp phần đệm của bài hát. Nhưng cũng như hầu hết ca khúc quần chúng của VN, ta làm gì có phần đệm cho bài đó. Và tôi đã phải viết cho ông phần piano của bài hát đó.

Vì sao một giáo sư cỡ quốc tế mà không biết đệm bịa cho một bài hát đơn giản (theo cách nghĩ của ta)? Nếu ở VN ta thì hẳn ai cũng đệm được. Đơn giản chỉ là: họ không có khái niệm "đệm bịa" tuỳ tiện như ở ta. Và những bài hát của họ đều luôn được viết phần đệm cố định. Họ sống trong một môi trường âm nhạc chuyên nghiệp, khác hẳn VN ta.

Chúng ta hãy thay đổi tư duy, hướng tầm nhìn ra ngoài “luỹ tre làng Việt nam”, dần dần cho nền ca khúc nói riêng và âm nhạc nói chung của VN ta trở nên chuyên nghiệp hơn.

Không phải như 50 năm về trước, bây giờ chúng ta đã có các nhạc viện, và người làm nhạc hãy chịu khó đi học. Học để khi viết tác phẩm, có thể ghi lại một cách đầy đủ và khoa học (âm nhạc cũng còn là một khoa học với đầy đủ ý nghĩa của từ này) những cảm xúc của mình thành 1 bản nhạc (tổng phổ hoặc bản piano). Người chơi lấy đó làm cơ sở biểu diễn, tránh sự tuỳ tiện.

Hãy tránh những trường hợp, có người viết bài hát mà không ghi nổi những giai điệu mình nghĩ ra, phải nhờ người khác ghi. Sau rồi người ta lại trở thành nhạc sỹ “nổi tiếng”, đoạt giải cao nhất trong các cuộc thi ca khúc. Ta không phản đối họ, nhưng cũng nên để họ biết mình là ai.

Và nếu ta còn quảng bá cho những việc tương tự, nhạc sỹ của ta còn không viết nổi phần đệm cho chính ca khúc của mình, thì nền ca khúc quần chúng của ta sẽ mãi mãi chìm đắm trong sự nghiệp dư và hỗn loạn.

  • Nhạc sỹ Đặng Hữu Phúc
 
 
 
ĐÓNG GÓP CỦA BẠN ĐỌC CHO CHUYÊN MỤC
(Hãy gửi cho chúng tôi bản đánh máy có dấu để bài viết của bạn sớm được đăng!)
 
Họ và tên: Đặng Quang Đạt
Địa chỉ: Mỹ đình - Hà nội
Email: dqdat@vnn.vn

Từ rất lâu rồi tôi không muốn nghe và xem những chương trình ca nhạc được quảng cáo rất rầm rộ song ca sỹ hát theo cách tuỳ tiện. Đặc biệt ca sỹ cố gào thét (PT,SB), luyến láy (TL..) không đâu vào đâu. Liệu các cán bộ quản lý văn hoá có biết không? Có chứ nhưng chẳng ai lên tiếng. Vì lý do đơn giản là không ảnh hưởng tới mình là không sao rồi. Mà nói thì đã chắc gì có ai nghe. Đó chính là chính sách quản lý văn hoá theo số đông, phong trào. Nên hay không nên hành động vì một nền âm nhạc chuyên nghiệp?

Họ và tên: ng.đinh lam
Địa chỉ: sonla
Email:

Bài viết rất hay và sâu sắc. Mong có nhiều bài như vậy và mong các nhà nghiên cứu, phê bình, nhà quản lý quan tâm.

Họ và tên: Hoang Quynh
Địa chỉ:
Email: netquynh@yahoo.com

Tôi hoàn toàn ủng hộ với ý kiến của nhạc sỹ Đặng Hữu Phúc. Hãy nên xem lại những nhạc sỹ của chúng ta, liệu đã đủ bản chất tài năng để trở thành một nhạc sỹ chưa? hai từ nhạc sỹ theo tôi thiết nghĩ nó cao quý lắm. Ngay cả các ca sỹ cũng vậy, đã đủ bản chất tài năng để trở thành ca sĩ chưa.

Họ và tên: The Hung
Địa chỉ: Ton Dan Ha noi
Email: thehung@yahoo.com

Đọc bài viết này, tôi mới hiểu ra rằng : hoá ra âm nhạc không phải là ca khúc quần chúng như ở Việt Nam ta quan niệm, mà ca khúc quần chúng chỉ là một thành phần rất nhỏ của âm nhạc. Và ca khúc quần chúng không phải là âm nhạc chuyên nghiệp (tuy số lượng thì lại là lớn nhất). Tôi hy vọng sẽ có nhiều những bài viết tương tự, để công chúng dần dần hiểu biết thêm về âm nhạc chuyên nghiệp, chứ cứ chìm đắm trong ca khúc quần chúng như ở ta ,thì ta mãi mãi tụt hậu với thế giới.

Họ và tên: Tran Anh
Địa chỉ: Nhac vien TP HCM
Email: trananh@yahoo.com

Tôi cũng hoạt động trong nghề nhạc. Tôi còn nhớ rõ danh từ chỉ Ca khúc quần chúng đã rất thịnh hành ở miền bắc trước kia ( những năm 60-70). Những nhạc sỹ giới chuyên nghiệp chúng tôi lúc đó đều muốn vươn lên cao hơn nữa , không chỉ sáng tác ca khúc quần chúng mà còn phấn đấu viết được những bản Romance cho hát và piano, viết được khí nhạc để có thể giới thiệu âm nhạc chuyên nghiệp VN ra thế giới, bởi vì nếu chỉ có mỗi một dòng giai điệu (ca khúc quần chúng) mà đưa ra thế giới thì rõ ràng họ sẽ không thèm để mắt tới đâu và không coi ta là chuyên nghiêp. Tuy vậy sau năm 1975, Ca khúc quần chúng bắt đầu nở rộ từ Sài gòn. Hầu như tất cả các nhạc sỹ ta cũng cảm thấy sự khó khăn của sáng tác khí nhạc. Ít người đủ kiên trì theo đuổi. Và rồi ca khúc quần chúng dần dần chiếm lĩnh luôn nền âm nhạc VN. Vì vậy gọi nền Âm nhạc VN là nền ca khúc quần chúng không nhạc đệm cũng rất chính xác. Mong rằng từ bây giờ, ta khôi phục dần dòng nhạc đỉnh cao, nhà nước nên có sự đầu tư thích đáng cho dòng nhạc này. Nếu không, chỉ vài ba năm nữa, ta sẽ chỉ còn mỗi loại nhạc bình dân. Và ngậm ngùi nhìn những nước quanh ta như Trung Quốc, Nhật bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Xinh-ga-po... bỏ ta lại phía sau một khoảng cách mà ta sẽ không bao giờ gượng lại được nữa.

Họ và tên: Yêu nhạc
Địa chỉ: Hà Tây
Email: muoibatrai@yahoo.com

Trong phần trao đổi, bạn The Hung cho rằng ca khúc quần chúng không phải là âm nhạc chuyên nghiệp. Vây xin hỏi rằng thế nào là âm nhạc chuyên nghiệp? các tiêu chuẩn cụ thể của âm nhạc chuyên nghiệp là gì? Lấy tiêu chí nào để làm chuẩn cho các thang điểm đánh giá tính chuyên nghiệp? Tôi thấy đề tài này rất thú vị, còn rất nhiều ý trong bài viết của nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc mà tôi muốn tranh luận song do thời gian hạn hẹp nên lần này tôi chỉ xin được đặt một vài câu hỏi và chờ thông tin phản hồi từ các bạn đọc quan tâm, xin hẹn sớm quay trở lại.

Họ và tên: Tuan Minh
Địa chỉ:
Email: huongnv@ssi.com.vn

Tôi hoàn toàn nhất trí với nhạc sỹ Đặng Hữu Phúc. Nền âm nhạc quần chúng Việt Nam đang cần một sự cải tổ nghiêm túc.

Họ và tên: hoi nguoi hat rong
Địa chỉ: Nguyen Dinh Chieu
Email: hảtong@yahoo.com

Chúng tôi là những người có những hoàn cảnh đăc biệt, phải đi hát rong để kiếm sống qua ngày. Nhiều người nghĩ rằng chúng tôi đi ăn xin, nhưng không hẳn vậy, mà chúng tôi là những người nghệ sĩ của tầng lớp bình dân, mang lời ca tiếng hát bằng lao động của mình, làm phong phú thêm cho đời. Chúng tôi rất yêu thích ca khúc quần chúng, nó thực sự đi vào lòng người như những bài hát: "Vết chân tròn trên cát”, “ Sao em nỡ vội lấy chồng”, “ Về quê”, “ Ca dao em và tôi”.v.v... Nhờ những bài hát này, nhiều năm qua chúng tôi đã có thu nhập để sống. Vì vậy qua diễn đàn này, chúng tôi mong các nhạc sỹ như Trần Tiến, Phó Đức Phương, An Thuyên… hãy sáng tác thêm nhiều bài ca khúc quần chúng tương tự, để chúng tôi có thêm những tiết mục mới phục vụ đông đảo bà con lao động. Nếu các nhạc sỹ ta bây giờ lại chỉ sáng tác những bài hát chuyên nghiệp, thì chúng tôi lấy gì để hát nữa. Xin cảm ơn diễn đàn Tuần Việt Nam.

Họ và tên: Ngoc Linh
Địa chỉ: Bach Dang- Da nang
Email: nguyenngoclinh@yahoo.com

Tôi rất đồng cảm với bài viết phản hồi của Hội Người hát rong. Âm nhạc giao hưởng thính phòng đâu phải dành cho họ và những người lao động bình dân. Đó là âm nhạc dành cho tầng lớp trí thức. Ở Việt Nam ta thì những người lao động bình dân chiếm số đông, đầu tắt mặt tối, lo kiếm sống cả ngày cả đêm thì lấy đâu ra thời gian để mà học nghe giao hưởng. Vì vậy ca khúc quần chúng rất thích hợp với họ. Khi thưởng thức đâu cần phải suy nghĩ gì xa xôi, cần gì phải hiểu những "thông điệp" cao siêu làm gì cho mệt vì ngày mai lại phải lao vào cuộc sống đời thường. Hãy để chúng tôi được giải trí với ca khúc quần chúng.

Họ và tên: Tang Long Phuoc
Địa chỉ: Su pham Nha trang
Email: phuoc1965@yahoo.com

Nếu phải ví nhạc bình dân với 1 loài thực vật, thì có lẽ không gì bằng cỏ. Cỏ bao phủ cả trái đất này, cỏ có sức sống mãnh liệt nhất và chiếm số lượng lớn nhất. Không ai có thể ngăn được sức sống của nó. Nó không cần phải trồng, phải chăm sóc, nó mạnh mẽ như thiên nhiên. Tuy vậy nếu chỉ có cỏ thì thảm thực vật sẽ không có gì để nói nữa. Cần phải có lúa, có những loài cây quý, những cây cổ thụ, mà ta phải vun trồng chăm sóc rất khó khăn mới có được, đó là dòng nhạc đỉnh cao như giao hưởng thính phòng. Và sự hài hoà của thiên nhiên là: tất cả sẽ song song tồn tại.

Họ và tên: Nguyen Hien
Địa chỉ: Canada-vancouver
Email: Hien45@gmail.com

Tôi thấy những ca khúc quần chúng của Vinh Sử, An Thuyên, Trần Tiến, Phó Đức Phương, Lê Minh Sơn vv… rất gần gũi với tâm hồn người Việt. Nếu phải ví von thì nó giống như những mái nhà tranh thân thương với người Việt Nam ta từ ngàn đời nay, không mấy chốc mà ta có thể quên đi được. Còn nhạc thính phòng giao hưởng đỉnh cao thì giống như những toà lâu đài, tuy rất hùng vĩ và có giá trị lớn về kiến trúc, nhưng lại rất xa lạ với tâm hồn Việt Nam

 

 

http://tuanvietnam.net/vn/nghexemdoc/701/index.aspx

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 22949281