Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Nhạc thiểu số

Cồng chiên Tây Nguyên : nỗi lo âu .

 
 

Như chúng ta đều biết, cồng chiêng Tây Nguyên không phải là một thứ tài sản vật chất đơn thuần mà trải qua hàng ngàn năm lịch sử, sự kết tinh của các giá trị tinh thần đã làm nên “hồn vía” của một loại hình văn hóa đặc trưng vừa được UNESCO công nhận là di sản văn hóa của nhân loại. Nhưng trong thực tế, đã đến lúc cần gióng lên hồi chuông báo động về sự mất mát các giá trị làm nên "hồn vía" ấy.

Soạn: AM 649581 gửi đến 996 để nhận ảnh này

Không gian diễn xướng của cồng chiêng bây giờ đã trở nên dễ dãi

Hầu hết các nhà nghiên cứu văn hóa Tây Nguyên đều cho rằng: Không gian văn hóa của cồng chiêng đang bị thu hẹp. Với các dân tộc bản địa Tây Nguyên, không gian văn hóa để lưu giữ và phát triển âm nhạc chiêng cồng là không gian thiêng liêng. Chỉ ở không gian ấy, cồng chiêng mới có thể “cất lời”, mới có thể là tiếng nói của cộng đồng trong mối quan hệ giữa con người với tự nhiên.

Về hình thức, không gian đó là không gian của rừng núi hoang dã, của bản làng đơn sơ ..., nhưng điều quan trọng đáng được quan tâm là trong không gian ấy, các vị thần cùng “chung sống” với con người, cụ thể ở đây là các cộng đồng Tây Nguyên. Chỉ có không gian thiêng mới có thể sinh ra tiếng chiêng thiêng. Trong không gian ấy, con người với tư cách là một thực thể của vũ trụ đang hướng về một “cõi thiêng”. Bởi thế, trong các buôn làng Tây Nguyên, khi già làng và thầy cúng làm lễ cúng chiêng, trước khi mang nhạc cụ vào lễ hội, mọi người có mặt ở đó đều phải im lặng và mắt hướng về phía ngọn lửa với lòng thành kính. Đến lúc chiêng được mang vào hội, nghĩa là đã được sự đồng ý của thần linh, khi những âm thanh trầm bổng dồn dập cất lên thì mọi người đều phải “vào vòng” xoay với niềm hân hoan. Có thể nói, trong không gian thiêng ấy, thần linh luôn hiện hữu cùng với các hoạt động của con người diễn ra trong lễ hội. Thế nhưng, điều đáng bàn là thời gian gần đây, không gian thiêng này đã bị thu hẹp bởi sự thâm nhập của các yếu tố xa lạ bên ngoài. Và ngay trong cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên, lớp người trẻ tuổi đã đơn giản hóa những quan niệm về tính chất thiêng liêng của chiêng cồng.

Một điều đáng quan tâm nữa là, cũng ở lớp người trẻ tuổi, khả năng tiếp thu để diễn tấu các bài bản chiêng cũng rất hạn chế. Trong cộng đồng Mạ, Kơho ở Lâm Đồng, nhiều nghệ nhân trẻ không thể nhớ hết nổi “36 điệu chiêng” của ông bà để lại. Cũng như vậy, ở cộng đồng Mnông tỉnh Đăk Lăk, vẫn có những người không thể phân biệt đâu là bài chiêng dùng trong lễ phát rẫy, lễ phơi rẫy, lễ xuống giống và đâu là bài chiêng trong lễ tạ ơn rìu rựa, lễ tắm lúa, lễ cúng bến nước…

Xu thế này còn được thể hiện ở chỗ: Ngày nay, nhiều người đã tỏ ra rất tuỳ tiện trong việc sử dụng các bộ chiêng và các bài bản chiêng. Trong buôn làng xưa, cồng chiêng thường chỉ được sử dụng trong các lễ lớn của gia đình, dòng tộc thì nay, cũng ngay trong cái không gian buôn làng ấy, việc “mua vui” cho “người ngoài” đã trở nên một hiện tượng khá phổ biến.

Rồi nữa, không gian địa lý để chiêng “cất lời” đã trở nên quá dễ dãi tại những đô thị, với các lễ hội mà yếu tố hội hầu như chiếm phần lớn. Một vài năm gần đây, đi khắp vùng Tây Nguyên, đâu đâu người ta cũng bắt gặp cảnh diễn tấu chiêng cồng trong các hội nghị, hội thảo, thậm chí cả trong các cuộc họp… Thật sai lầm khi nghĩ rằng cần đưa văn hóa cồng chiêng đến với mọi người càng nhiều càng tốt bất chấp mọi không gian sinh tồn của loại hình âm nhạc này của người bản địa Tây Nguyên. Mặt khác, làm như thế đã tạo thói quen dễ dãi trong sinh hoạt cồng chiêng cho một bộ phận người dân tộc thiểu số. Một bộ phận người dân tộc thiểu số vì chịu sự chi phối của cơ chế thị trường đã tỏ ra bất chấp mọi quy định khắt khe trong việc sử dụng cồng chiêng nên đã tách cồng chiêng ra khỏi không gian sinh tồn tự ngàn năm với nhiều mục đích. Rồi nữa, vì yếu tố thương mại, các bộ chiêng cổ của ông cha bị chính lớp con cháu làm biến dạng về mặt nhạc học (để tiện cho việc diễn tấu các bài bản hiện đại). Bộ cồng chiêng đã được chỉnh sửa ấy chỉ còn là một mớ đồng nát mất hết các giá trị vốn có của nó.

Chương trình hành động quốc gia sau khi cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới hẳn là một chương trình dài hơi và cần được đầu tư nhiều đặc biệt là đầu tư trí tuệ để bảo tồn không gian văn hoá cồng chiêng. Với thực trạng như trên, xem ra chương trình này khi được triển khai cụ thể sẽ không mấy dễ dàng!

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 23383771