Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Nhạc thiểu số

Nhạc sĩ Kim Quang và cây đàn nam trầm

 

Sau buổi bảo vệ đề tài khoa học "Đàn trầm kéo và gảy" vào lúc 8h00 ngày 22/10/2004, tại Sở Khoa học và Công nghệ Tp.HCM (244 Điện Biên Phủ, quận 3). Đề tài đã được Hội đồng đánh giá loại giỏi. Song điều đáng nói hơn là hiệu quả nó đã chinh phục được một số nghệ sĩ, đơn vị đang hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc dân tộc.

Nhạc sĩ Kim Quang và cây đàn nam trầm

07:36' 13/11/2004 (GMT+7)
Soạn: AM 193666 gửi đến 996 để nhận ảnh này qua MMS
Hai cây đàn nam trầm trong buổi báo cáo công trình

Giám đốc Nhà hát Ca múa nhạc Dân tộc Bông Sen đã quyết định trang bị 3 cây đàn nam trầm bổ sung cho biên chế dàn nhạc dân tộc Bông Sen; nghệ sĩ nhân dân Đỗ Lộc mời chính tác giả sáng chế đàn nam trầm tham gia cùng ban nhạc Trúc Vàng biểu diễn trong buổi dạ tiệc bế mạc Ngày Việt Nam tại Thụy Điển (8/11/2004).

Vài nét về tác giả công trình

Nhạc sĩ Nguyễn Hoàng Kim Quang sinh năm 1952, quê quán ở yên Hưng, Quảng Ninh. Học trung cấp violoncelle tại Nhạc viện Hà Nội từ 1966 - 1970, sau tốt nghiệp về công tác tại Đoàn Ca múa nhạc Nam Hà. Năm 1976 chuyển vào công tác tại Đoàn Ca múa nhạc Bông Sen Tp.HCM (nay là Nhà hát Ca múa nhạc Dân tộc Bông Sen) cho đến nay, là nhạc công violoncelle và guitare basse và là nhạc sĩ phối âm, phối khí của Nhà hát.

Trong những năm từ 1978 - 1985 anh đã cùng với Đoàn nhiều lần đi biểu diễn ở các nước như: Liên Xô, Trung Quốc, Cuba, Ấn Độ, Thái Lan, Myanmar... Sau những buổi biểu diễn, nhất là ở nước ngoài, anh luôn băn khoăn, trăn trở, bởi vì dùng guitare basse hoặc violoncelle để chơi phần trầm trong các tiết mục độc tấu, hòa tấu nhạc cụ dân tộc hoặc đệm cho các tiết mục hát dân ca, anh thấy cả hai nhạc cụ này chưa thật phù hợp về âm thanh và nhất là mang tiếng phải mượn nhạc cụ của nước ngoài..

Thật khó thuyết phục khi giới thiệu hoà tấu dàn nhạc dân tộc, tốp nhạc dân tộc (Việt Nam), nhưng trong đó lại có những nhạc cụ phương Tây. Đây cũng là điều nan giải mà thời gian dài vừa qua chúng ta chưa khắc phục được - bởi nhạc cụ dân tộc truyền thống của chúng ta không có đàn trầm.

Soạn: AM 193682 gửi đến 996 để nhận ảnh này qua MMS
Nhạc sĩ Kim Quang  với cây đàn nam trầm

Một lần, anh phát hiện trong nhà kho của Đoàn Bông Sen có một cây đàn lớn, do Trung Quốc tặng. Đàn chỉ còn 2 dây tơ, đàn được gắn phím lõm như đàn nguyệt. Anh mang cây đàn đến nghệ nhân làm đàn Ba Phước nhờ sửa lại bàn phím như guitare và dùng 4 dây của đàn violoncelle mắc vào. Anh đã biến nó thành như cây đàn tứ trầm. Từ 1986 cây đàn này theo chân anh trong hành trình biểu diễn cùng dàn nhạc dân tộc Bông Sen.

Tuy nhiên đàn anh đang sử dụng chỉ phát ra âm thanh trầm theo nguyên tắc phát âm của loại đàn dây gảy. Nếu muốn có những âm nền ngân dài như âm thanh kéo vĩ của violoncelle, contrebasse thì đàn không thực hiện được.

Trước nhu cầu cần thiết của dàn nhạc và tốp nhạc dân tộc, anh luôn ấp ủ sẽ tìm cách chế ra một cây đàn trầm mang dáng dấp Việt Nam, có âm thanh phù hợp với những nhạc cụ dân tộc Việt Nam và có thể vừa gảy vừa kéo vĩ.

Từ ý tưởng đó mà công trình "Đàn trầm kéo và gảy" ra đời, và đàn trầm này được đặt tên là đàn nam trầm (đàn trầm Việt Nam).

Quá trình hoàn tất công trình

Giữa năm 2003 nhạc sĩ Kim Quang gặp nhạc sĩ Thế Viên - chuyên viên nghiên cứu, sưu tầm âm nhạc dân tộc thuộc Trung tâm Văn hóa Tp.HCM - về ý tưởng chế tạo một cây đàn trầm cho dàn nhạc dân tộc, đàn này có thể vừa gảy, vừa kéo bằng vĩ để có thể tạo ra âm từ dây gảy như guitare basse điện hoặc âm từ vĩ kéo như violoncelle, contrebasse...

Soạn: AM 193672 gửi đến 996 để nhận ảnh này qua MMS
Nhạc sĩ Thế Viên với cây đàn nam trầm

Là người nhạy cảm, nhạc sĩ Thế Viên cho đây là một ý tưởng sáng tạo có thể thực hiện được. Sau nhiều lần trao đổi kỷ lưỡng với nhạc sĩ Kim Quang, dựa trên cơ sở của đàn đáy và đàn tứ trầm, cả hai đều cho rằng ý tưởng đó có thể biến thành hiện thực. Được sự đồng ý của Trung tâm Văn hóa Tp.HCM và sự giúp đỡ của Sở Khoa học và Công nghệ Tp.HCM công trình được đăng ký và được cấp kinh phí thực hiện.

Công trình bắt đầu thực hiện từ tháng 5/2003 và hoàn thành vào tháng 10/2004. Nhạc sĩ Kim Quang và nhạc sĩ Thế Viên đã tìm tiếp xúc với rất nhiều nghệ nhân làm đàn dân tộc, đàn dây Tây phương để tìm hiểu và cộng tác với nghệ nhân làm đàn Văn Khải tại Hà Nội - một người xuất thân từ gia đình có truyền thống làm đàn dân tộc nhiều đời và đã học nghệ thuật chế tạo đàn dây tại Pháp.

Mấu chốt thành công của đàn nam trầm là việc xử lý mặt đàn và kỹ thuật chống am. Mặt đàn khum ở giữa nhưng không dùng một tấm ván thẳng uốn cong mà phải bào, đục từ một tấm ván dày để tạo độ khum đó, vì nếu ván cưa thì âm thanh không thoát. Về kỹ thuật chống am: "am" là một thanh gỗ tròn, nhỏ và ngắn được chống phía dưới ngựa đàn (bên trong thùng đàn), nối với mặt sau của thùng đàn để truyền âm từ ngựa đàn giúp âm thanh cộng hưởng cả mặt trước và mặt sau của thùng đàn. Đó là kỹ thuật chế tạo đàn dây (có vĩ kéo), nhưng với kỹ thuật này nếu áp dụng cho đàn dây gảy thì lại phản tác dụng vì âm bị khuếch tán. Đàn nam trầm vừa gảy vừa kéo vĩ, vì vậy để dung hòa hai vấn đề này là một quá trình nghiên cứu gian nan của người chế tạo. Với đàn nam trầm nếu có cây chống am thì âm thanh vĩ kéo rất tốt nhưng âm thanh gảy lại bị "câm", nếu bỏ cây chống am thì sẽ có hiệu quả ngược lại.

Sau nhiều thử nghiệm, cuối cùng cây chống am vẫn được dùng nhưng chỉ "gá" vào để làm cầu truyền âm giữa hai mặt trước và sau của đàn. Nó chỉ tác động lên hai mặt đàn với một lực rất nhỏ và vị trí đặt nó là ở phía đuôi chim nhạn (lỗ thoát âm).

Về cây đàn nam trầm

Soạn: AM 193678 gửi đến 996 để nhận ảnh này qua MMS
Hai đàn nam trầm tham gia biểu diễn cùng tốp nhạc dân tộc

Thùng đàn có hình thang cân, mô phỏng hình dáng của đàn đáy (cây đàn có hình dáng đặc trưng cho nhạc cụ dân tộc Việt Nam), nhưng trong quá trình thử nghiệm, khi dùng vĩ kéo, vĩ bị chạm vào cạnh thùng đàn, vì vậy hai cạnh của thùng đàn được khoét thắt eo. Hai lỗ thoát âm có hình chim nhạn như các hoa văn biểu trưng của dân tộc. Cần đàn có gắn phím (như đàn guitare), mặt cần đàn hơi khum (theo độ cong của ngựa đàn). Đàn có 4 dây, dùng dây của violoncelle, khóa đàn bằng sắt, núm vặn khóa đàn bằng gỗ, hình dáng như núm vặn của đàn nguyệt, đàn nhị. Nhạc công có thể dùng phím (médiato) để gảy đàn hoặc dùng vĩ kéo (archet). Khi dùng vĩ thì ngồi đàn như violoncelle, khi dùng phím gảy thì ôm đàn như guitare. Cũng có thể dùng tay bậc dây như kỹ thuật pizzicato của bộ dây.

Trong lịch sử cải tiến và chế tác nhạc cụ của thế giới và của Việt Nam, một cây đàn muốn tồn tại và được sử dụng rộng rãi thường phải đạt hai điều cơ bản: tính hiệu quả trong sử dụng, tính thẩm mỹ để được các nghệ sĩ ưa chuộng. Nếu đạt được hai điều cơ bản này nó sẽ được tiếp nhận và sẽ được tiếp tục cải tiến để hoàn thiện.

Đàn nam trầm cũng cần thời gian và thực tế để trắc nghiệm điều đó. Dẫu kết quả thế nào, những công trình như của nhạc sĩ Kim Quang vừa nêu, hoặc của nghệ sĩ ưu tú Phương Bảo, nhạc sĩ Lý Trọng Hưng... trước đây, là những việc làm có ý nghĩa đáng trân trọng trong việc bảo tồn và phát huy âm nhạc truyền thống nước nhà.

http://giaidieuxanh.vietnamnet.vn/nhaccudantoc/2004/11/345569/

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 23383787