Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Nhạc mới

Trân Hương : Về đĩa nhạc SOUVENIR của LÊ VĂN KHOA

Sau đĩa nhạc Memories, chúng ta nay được nghe đĩa Souvenir của nhạc sĩ Lê Văn Khoa, đã phát hành trong thời gian gần đây. Memories và Souvenir, Kỷ Niệm và Kỷ Vật, hai mặt của một đồng tiền, gồm những bài nhạc hòa tấu viết theo lối cổ điển cho dàn nhạc lớn, cho một nhạc cụ chính hay một giọng hát đệm bởi dàn nhạc lớn.

Cả hai đĩa nhạc này đều được thực hiện tại Ukraine, một nước nhỏ từng thuộc vào Liên Bang Xô Viết, nay được độc lập. Như tại nhiều quốc gia phương Tây khác, người dân nơi đây có truyền thống chơi nhạc cổ điển lâu đời. Dàn nhạc Kiev Symphony và ban hợp xướng Kiev Chorus có rất nhiều nghệ sĩ tài ba. Nhờ giá sinh hoạt nơi đây còn chưa vượt đến mức đắt đỏ, nhạc sĩ Lê Văn Khoa có thể thực hiện ước mơ đưa những đứa con âm nhạc cổ điển của mình ra chào đời với một chi phí có thể chịu đựng được, còn thu ở Hoa Kỳ thì chắc có lẽ không bao giờ có được đĩa này.

 

Sau khi nghe qua đĩa nhạc Souvenir, tôi gọi cho nhạc sĩ Lê Văn Khoa:

- Anh Khoa ơi! Có thể nào anh giảng nghĩa cho em và cho thính giả yêu nhạc về những hòa tấu khúc cũng như ca khúc anh đã thu cho đĩa nhạc này không? Em nghĩ, với những tấu khúc cổ điển từ xưa để lại thì mình chịu vì tác giả của chúng đã chết từ hồi nào rồi làm sao mà hỏi về tâm tình của các ông ấy khi viết những khúc nhạc đó. Nhưng anh thì khác, anh cũng viết nhạc không lời theo lối cổ điển và anh còn ở đây. Vậy thì xin anh nhín chút thì giờ nói về những khúc ca khúc nhạc này. Em nghĩ rằng thính giả nếu hiểu rõ tâm tình của anh khi viết nhạc thì sẽ “enjoy” bản nhạc hơn nhiều lắm. Anh nghĩ sao?

 

Còn nghĩ gì nữa. Vốn là một nhà giáo có tài, anh Lê Văn Khoa không bao giờ từ chối những cơ hội giúp người khác học hỏi. Và thế là nhạc sĩ Lê Văn Khoa đã nói về đĩa nhạc Souvenirs một cách say sưa trong một buổi trưa mùa thu đầy nắng và rất nóng ở tòa soạn Viễn Đông.

 

Souvenir

 

Chúng ta hãy đi theo thứ tự từ bài đầu. Đó là bài Souvenir. Anh Khoa nói:

- Souvenir đây là souvenir của một giấc mơ. Ở ngoài không có được thì cho hiện ra trong giấc mơ, nơi đó mình đi lạc vào một thế giới thần tiên tráng lệ. Tôi dùng violin để diễn tả. một cây violin mà đàn “duo” 2 bè. Nghe kỹ sẽ thấy violin vừa “duo” vừa đối với “orchestra” chơi một melody khác chồng lên. Có nhiều melody trong một bài, đây là kỹ thuật counterpoint, ban nhạc có riêng một melody rất dễ thương cộng với violin tạo thành một âm thanh lạ.

Mở đầu khúc nhạc là piano và violin, sau đó chuyển qua dàn nhạc. Rồi violin bứt đi bằng lối nhạc “gypsy” mà Brahms và Listz hay dùng để diễn tả những gì sinh động. Khi violin ngưng thì dàn nhạc tiếp theo, nắm lấy nét linh động đó. Và khi dàn giây tạo ra nét phấn khởi đó ngưng thì violin trở lại và đi vào đoạn kết bằng một kỹ thuật khá cầu kỳ: mới đầu đi khoan thai nhưng sau đó vô tiết điệu nhanh rộn ràng đưa toàn thể vào phần cuối mạnh mẽ dứt khoát.

 

The Last Time

 

Ca khúc kế tiếp là “The Last Time” do Ngọc Hà hát với sự phụ họa của ban hợp xướng và dàn nhạc Kiev. Nghe qua ca khúc này tôi rất thích. Ngọc Hà có giọng hát nhẹ nhàng tha thiết nhưng cũng rất “sung”, có thể diễn tả những khúc dài hơi trong bài. Theo anh Khoa thì:

- The Last Time được viết phần nhạc như một chuyện tình nhẹ nhàng êm ái nhưng khi anh James Banarian nhận đặt lời và viết trong một cơn thất tình, nó đã diễn tả một mối tình không thành rất áo não. Sau này Thanh Hằng viết lời Việt dựa trên lời tiếng Anh nhưng lời Việt tình tứ phong phú, và thâm thúy hơn nhiều.  Phần hợp ca phụ họa biến nét nhạc đơn sơ thành lớn lao hơn. Tôi dùng âm thanh của con người tiếp với dàn nhạc đưa melody bay bổng. Cũng có lúc giọng hợp ca vượt trội, phủ trùm lên “soloist” để diễn tả những kỷ niệm ập tới đè bẹp mình.

 

Ngoc Ha and The Kiev Symphony and Chorus - The Last Time - Khoa Le

 

Treasured Moment

 

Hòa tấu khúc thứ ba mang tên “Treasured Moment” do Lê Minh Khải sáng tác, thực ra có tựa đề Việt là Kỷ Niệm nhưng vì đã có bài Memories nên được chuyển thành Treasured Moment. Đây là kỷ niệm cuộc tình của tác giả, được Lê Văn Khoa viết hòa âm cho dàn nhạc, dùng kèn saxophone và clarinet diễn tả âm thanh mùi mẫn, thuần túy ảnh hưởng Tây phương.

 

Mừng Xuân

 

Nhạc khúc kế là “Mừng Xuân”, một bài nhạc thật sinh động rộn ràng. Nếu ta nghe kỹ sẽ thấy có tiếng chim hót tưng bừng trong đó. Mới đầu nhạc sĩ Lê Văn Khoa viết cho hợp xướng, ban Trùng Dương trình diễn lần đầu vào thập niên 60 ở Sài Gòn. Bây giờ nhạc sĩ viết lại cho dàn nhạc, nhanh hơn để diễn tả nét tung tăng linh động của mùa xuân.

 

Autumn Evening

 

Nhạc khúc “Autumn Evening” là bài tôi thích nhất trong đĩa này. Bài được viết cho guitar nhưng khi nghe, tôi có cảm tưởng tiếng guitar ở đây không được đóng vai trò “star” nổi bật. Tôi đem hỏi thì anh Khoa trả lời:

- Thật ra thì guitar là chính nhưng nó không đứng riêng một mình mà trở nên một thành phần của dàn nhạc. Bài này tôi viết ở San Diego vào một buổi chiều. Khoảng thời gian đó tôi ở gần một tu viện, thường nghe tiếng hát vẳng ra. Ở đây, tôi tạo nên một effect lạ bằng cách dùng hợp xướng toàn giọng nam nghe thâm trầm huyền bí như tiếng gọi hồn. Rồi có một giọng nữ vượt lên tuyệt vời như đáp ứng cho tiếng gọi đó. Chỗ tu viện này là mission của những ông cha Tây Ban Nha thời xưa nên tôi dùng tiếng guitar cho phù hợp với không khí Tây Ban Nha. Phải nói là người Ukraine có những giọng hát thật tuyệt vời trong ban hợp xướng của họ.

 

The Wondrous Love

 

Bài “The Wondrous Love” là một bài ca tôn giáo, được Phạm Hà diễn tả cũng với sự phụ họa của ban hợp xướng Kiev. Ban hợp xướng hát rất hay, giọng chắc nịch, đều đặn. Giọng baritone Phạm Hà đĩnh đạc diễn tả tình yêu của Thiên chúa tuyệt vời.

Anh Khoa nói:

- Bài này tôi đã viết một phần đầu nhưng rồi không kết thúc được. Tôi cố viết những câu nhạc khác để ráp vô nhưng không ăn, đàng phải bỏ dở một, hai năm. Năm đó tôi bị lao phổi nặng, gần lìa đời rồi may mắn được qua Thái Lan giải phẫu. Tôi nằm điều trị chờ mổ ở một bệnh viện. Giường tôi nằm sát cửa sổ, có thể thấy vua đi qua, người ta sụp lạy. Một buổi chiều nọ bỗng tôi thấy một bóng đen to rớt ập xuống, tiếp theo là tiếng la to. Thì ra, có một  bệnh nhân nhẩy lầu tự tử chết. Đêm đó tôi nằm mơ thấy Chúa hiện đến, thế gian sáng rực lên. Nhưng chỉ trong khoảnh khắc Ngài đã biến mất chứ không phải như trong thánh kinh nói là Chúa xuất hiện kéo dài cho mọi người thấy.

Tôi tự nhiên mơ về cảnh trước nhà tôi hồi nhỏ ở Cần Thơ. Tôi thấy mình đứng dưới cây trứng cá, nhìn thấy Chúa bỏ đi làm cả thế gian âm u đen tối trong tuyệt vọng, tôi thấy mình bị bỏ rơi. Văng vẳng có tiếng nhạc lập đi lập lại.

Tỉnh dậy tôi mới biết đó là giấc mơ chứ không phải có Chúa hiện ra thực sự. Tôi bèn lấy ý nhạc để viết lại. Khổ cái là tôi phải nằm “complete bed rest” không được làm gì cả, và không có giấy để viết nhạc. Thời may có ông BS Mỹ đi thăm bệnh, nói chuyện âm nhạc với mình. Ông nói có bài hát mà ông hát không được vì thấp quá không ai đàn được cho ông. Tôi mới nói ông đem giấy nhạc đến để tôi viết lại bài hát theo tone khác cho ông. Sau đó ông trở lại, mừng quá nói đã hát được nhưng mình còn mừng hơn vì có giấy để chép nhạc của mình. Mình giấu giấy bút dưới gối, viết mà nghe tiếng y tá tới thì giấu đi, khi người ta đi rồi mới lấy giấy ra viết. Nhờ ánh đèn đường soi sáng hắt vô, tôi ghi lại melody đã nghe thấy trong giấc mơ.

Sau đó tôi nhớ lại mình có bài nhạc bỏ dở, đem ráp vô thì thấy “match perfectly”. Thế là bài ca mới ra đời

Bài này rất phổ thông trong Cơ Đốc. Tiến sĩ Lê Hữu học ở Manila dịch ra dùng trong luận án. Một bà Phi hợp với ông dịch thành tiếng Anh. Rồi một ông Tiến Sĩ Mỹ làm bộ trưởng giáo dục viết lời thứ 4, như đáp lại lời kêu gọi của chúa.

 

The Starling

 

Nhạc khúc kế tiếp là bài “Con Sáo” hay “The Starling”. Nhạc sĩ Lê Văn Khoa cho biết:

- Bài con sáo tôi viết cho 4 nhạc cụ đàn giây: Violin 1 và 2, viola và cello, theo cấu trúc string quartet. Tôi dùng một bài dân ca VN, viết cho các nhạc cụ Tây phương để ai cũng chơi được. Tôi muốn đưa dấu ấn VN ra ngoài cho thế giới nghe để biết về nguồn gốc âm nhạc VN. Bài này gồm 3 bài  lý con sáo Nam. Phần 1 diễn tả lúc con sáo được tự do, bay hót líu lo. Phần 2 thì nhạc chuyển nghe như một bản nhạc dữ dội. một cây đàn 2,3 tiếng tạo nét  đe dọa như một con ác điểu đang bay tới, một quyền lực chính trị bắt nhốt “con sáo”, nó không còn tự do nữa. Nhạc trở thành bi ai. Con sáo bị giam cũng như dân mình bị CS khống chế. Rồi con sáo có quyết định phải xổ lồng, giống như lời ca trong bài Lý con sáo: xổ lồng bay xa, con sáo sáo bay xa... Đến đây nhạc chuyển thể tung tăng trở lại, bay cao lên như con sáo đã thoát khỏi lồng giam.

 

The Rice Drum

 

- Còn bài Trống Cơm cũng là một bài dân ca được để nguyên thuần túy?

- Đúng! Bài Trống Cơm được để nguyên, thuần túy là một bài dân ca VN nhưng được viết cho nhạc cụ của nước khác, tức cái đàn bandura của Ukraine, khiến họ cũng chơi được nhạc Việt. Tôi muốn đưa nhạc Việt ra thế giới, biến thể để phát triển nó vì ngoài việc bảo tồn văn hóa cha ông, chúng ta còn muốn phát triển, mở rộng, đem cái văn hóa  đó giới thiệu cho thế giới nữa. Tôi vẫn luôn mang ý định viết dân ca Việt Nam cho nhạc cụ các quốc gia khác để họ có cơ hội chơi nhạc VN, nhạc Việt được thế giới biết tới.

 

Elegiac và On Our Land

 

- Còn 2 bài cuối?

- Elegiac là một bài “bi ca” nhưng  không bi lụy than van mà ở đây là một trận Bão Lòng. Mình buồn nhưng không phải lúc nào cũng buồn ủy mị mà buồn rồi muốn nổi loạn bằng âm thanh. Tiếng nhạc ở đây không nhẹ nhàng êm ái nhưng vang động như bão tố. Còn bài “Trên đất giồng” hay “On our land” dùng một câu của  bài dân ca “Trên đất giồng mình trồng khoai lang...” để viết thành cái “motif” của nhạc khúc. Bài này nói lên sự kiêu hùng, quyết chiến thắng nghịch cảnh của dân mình.

 

Kết

 

Hy vọng những lời dẫn giải của soạn nhạc gia Lê Văn Khoa khiến bạn thưởng thức dĩa nhạc Souvenir dễ dàng hơn. Tôi đã nghe lại đĩa nhạc sau khi nói chuyện với anh Khoa để cảm nhận nét nhạc và chia sẻ với tác giả nhiều hơn, thích thú đĩa nhạc hơn rất nhiều.

 

Vien Dong Daily News

Về đĩa nhạc Souvenir của Lê Văn Khoa
Cập nhật lúc 1:14:54 AM - 01/11/2008

Trân Hương

http://www.viendongdaily.com/Contents.aspx?contentid=5185&item=100

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 23383899