Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

Khánh Linh :Không thể ngồi chờ quyền lợi đi kèm danh hiệu UNESCO

Không thể ngồi chờ quyền lợi đi kèm danh hiệu UNESCO

 

Cần có một kế hoạch chiến lược để kiểm kê, quảng bá tất cả di sản của ta, chứ không chỉ chờ làm hồ sơ "nhỏ giọt" nữa - TS Lê Thị Minh Lý, Cục phó Cục Di sản Văn hóa, Bộ VH-TT&DL.

Mô tả ảnh.
Hát Xoan (Phú Thọ)

Nhìn di sản với một tầm nhìn cởi mở hơn

Bà có thể giải thích ngắn gọn cách hiểu chính xác nhất danh hiệu di sản phi vật thể (DSPVT) đại diện nhân loại của UNESCO?

Một di sản được công nhận "đại diện" vì nó là bản sắc của cộng đồng, được hình thành từ rất lâu trải qua nhiều thế hệ, mỗi thế hệ đều có công bồi đắp sáng tạo. Quan trọng là bản sắc đó phải đang tiếp tục trong đời sống đương đại. Sự tiếp diễn của di sản sống đó góp phần làm nên bức tranh của cộng đồng, của quốc gia, đồng thời nếu đưa ra nhân loại sẽ là một yếu tố để tạo nên sự đa dạng văn hóa của nhân loại. Đây là yếu tố quan trọng nhất.

Điều quan trọng thứ hai là bản thân cộng đồng đó phải tình nguyện gìn giữ, tình nguyện đề cử, tình nguyện xây dựng kế hoạch bảo vệ, đảm bảo tôn trọng các điều kiện khi di sản đó được tôn vinh, mà không ảnh hưởng gì đến vấn đề "bản quyền" văn hóa, không xung đột với văn hóa khác.

Nếu theo tiêu chí bà vừa lý giải thì Việt Nam sẽ có nhiều di sản xứng đáng được "khoe" với thế giới chứ không chỉ Nhã nhạc, Cồng chiêng, Ca trù và Quan họ? Ta có quá... "chần chừ" khi làm hồ sơ khiến việc đề cử bị trì hoãn không? Ta rút được kinh nghiệm gì từ việc Trung Quốc được công nhận tới 25 di sản, Nhật Bản 13 di sản, Croatia 7 di sản...

Hai hồ sơ Ca trù và Quan họ có "trì hoãn" vì rơi vào giai đoạn chuyển đổi sang hệ thống danh hiệu mới theo Công ước 2003 (Công ước UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể), cần phải chỉnh sửa hồ sơ, đặc biệt hệ thống danh hiệu mới đòi hỏi sự tham gia rất mạnh của cộng đồng.

Từ kinh nghiệm của lần được công nhận này, ta phải có một kế hoạch chiến lược để kiểm kê, quảng bá tất cả di sản của ta, chứ không chỉ chờ làm hồ sơ "nhỏ giọt" nữa. Để cộng đồng chủ động, rất cần "đánh thức" nhận thức của họ. Di sản phi vật thể chính là văn hóa, là "cốt cách" của một cộng đồng, đừng để vì vô tình hay chủ ý phát triển một cách không có ý thức làm mất đi bản sắc của mình.

Trong quá trình nhận thức như thế, chuyện cộng đồng tự hào về di sản và muốn được làm hồ sơ trình UNESCO sẽ trở nên tự nhiên và đơn giản hơn.

Điều thứ hai cần rút kinh nghiệm là mình phải nhìn di sản của mình với một tầm nhìn cởi mở hơn, mỗi di sản là của nhiều cộng đồng chứ không chỉ của một nhóm nhỏ. Đừng băn khoăn, tranh cãi chuyện ca trù nào là đích thực, hay Quan họ là của Bắc Ninh hay cả Bắc Giang. Chính sự đa dạng văn hóa ấy mới được thế giới đánh giá cao.

Mô tả ảnh.
Hội Gióng (Hà Nội)

Cùng các quốc gia láng giềng đăng ký chung di sản

Kinh nghiệm lần này có nhiều quốc gia cùng đăng ký, và trở thành "đồng sở hữu" di sản, như Argentina và Urugoay với điệu Tango, hay cả 7 quốc gia (Azerbaijan, Ấn Độ Iran, Kyrgyzstan, Uzbekistan, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ) cùng được "vinh danh" với Lễ hội mùa xuân?

Vừa rồi Trung Quốc cũng đã đặt vấn đề Việt Nam và Trung Quốc có thể cùng làm hồ sơ, UNESCO cũng rất khuyến khích điều này. Nếu Lào phê chuẩn công ước, Việt Nam, Lào và Campuchia cũng có thể "chung tay".

Chuyện văn hóa đan xen giữa các quốc gia là tất yếu, nên cùng đăng ký sẽ tạo ra sự hợp tác tự nhiên, tránh được những xung đột không đáng có.

Từ giờ đến 9/2010, ta mới có kế hoạch làm hồ sơ cho Hát Xoan ứng cử di sản phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Thời gian chắc chắn còn đủ cho những bước tăng tốc ứng cử nhiều hồ sơ hơn để giữ lại những "thương hiệu" cho Việt Nam? Dường như các tỉnh thành, các cộng đồng chưa chủ động?

Sắp tới ta sẽ có chiến lược tổng thể, sẽ xác định những gì xứng đáng để đăng ký trước. Quan trọng là để các địa phương chủ động trong việc đề cử di sản, chủ động cả việc làm hồ sơ, sẽ có sự giúp sức của các cơ quan chuyên môn. Phú Thọ với việc làm hồ sơ Hát Xoan (với sự hướng dẫn của Viện Âm nhạc) sẽ là bước khởi đầu để các tỉnh thành khác học hỏi. Cục Di sản cũng có thể tham gia làm một hồ sơ cụ thể.

Cái khó là nhận diện chính xác giá trị ở tầm nhân loại của "truyền thống" định mang ra ứng cử. Chẳng hạn, có những tập tục rất giá trị nhưng lại không thích hợp với đời sống đương đại thì cũng không nên đưa ra ứng cử, vì không đúng với tinh thần của Luật Di sản (Việt Nam) và công ước UNESCO.

Những cái đang sống trong đời sống đương đại giúp cho cộng đồng gắn kết với nhau, chứ không phải để cộng đồng có cái nhìn quá khác biệt, rằng văn hóa cộng đồng nọ, văn hóa cộng đồng kia là lạc hậu. Thế thì lại không nên.

Ưu tiên những di sản mang thương hiệu cao

Với hai di sản được công nhận lần này, định hướng của Bộ VH - TT - DL để nâng cao nhận thức của cộng đồng được vinh danh, khiến các cộng đồng khác muốn học hỏi chứ không "ganh tỵ"?

Đã có những đề xuất ý tưởng cho việc đón nhận danh hiệu để cộng đồng đến chia vui. Ngày Di sản Việt Nam 23/11 sắp tới cũng sẽ có hoạt động để tôn vinh cả 2 di sản. Ngoài ra, các đơn vị được giao thực hiện kế hoạch hành động cần nhìn nhận, suy nghĩ nghiêm túc về chiến lược sắp tới, UNESCO cũng đã khuyến nghị ta cần những biện pháp bảo vệ cụ thể hơn, nhất là với di sản cần được bảo vệ khẩn cấp như ca trù.

Bộ rất khuyến khích các tỉnh suy nghĩ về di sản của mình để đề cử, đặc biệt ưu tiên di sản của các tộc người, của các loại hình khác nhau. Sau khi hai di sản được công nhận, báo chí đã đưa tin rất nhanh, tạo ra niềm vui không chỉ vì với cộng đồng được công nhận, mà cộng đồng chưa có cũng vui thấy tự hào, cũng sẽ nghĩ xem họ có gì không. Chuyện các tỉnh đề xuất sẽ khuyến khích họ nhận thức đó là truyền thống quan trọng.

Về phía quản lý nhà nước thì cần tính toán để ưu tiên đăng ký những di sản quan trọng về mặt thương hiệu, bởi không chỉ có giá trị văn hóa mà còn có khả năng đóng góp vào sự phát triển bền vững, mang lại lợi ích kinh tế cho quốc gia, tránh chuyện "đi sau" Trung Quốc, Nhật Bản hay Thái Lan.

Còn vai trò của cộng đồng thì sao, thưa bà? Chính cộng đồng mới là những người có thể quyết định sự thịnh, suy của di sản?

Quả thật, vinh dự của danh hiệu sẽ đi kèm với trách nhiệm của cộng đồng trong việc gìn giữ, phát huy di sản. Phải đổ công sức vào để tạo sức sống cho di sản, chứ không phải chỉ ngồi đó chờ quyền lợi đi kèm danh hiệu.

Cộng đồng cũng cần nhận thức rõ, không phải bất cứ loại hình nào cũng có thể đề cử di sản, vì những truyền thống không phù hợp với xã hội đương đại sẽ tự triệt tiêu.

Xin cảm ơn bà.

  • Khánh Linh (thực hiện)

Việt Báo (Theo_VietNamNet)
Thứ bảy, 10 Tháng mười 2009, 10:00 GMT+7

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 23383946