Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

Anh Thư :Cuộc đời lay lắt của một nghệ nhân hát xẩm

Cuộc đời lay lắt của một nghệ nhân hát xẩm


Bài viết cập nhật lúc: 06:32 ngày 29/06/2009

Trong ngôi nhà ngói rộng chừng hơn chục m2, tiếng hát của bà Hà Thị Cầu lúc réo rắt, lúc nhấm nhẳn như cuộc đời buồn tủi của bà. Bà vừa trải qua một trận ốm nặng, trông tiều tụy, xơ xác như chiếc lá khô.

Ngôi nhà của nghệ nhân Hà Thị Cầu ở xã Yên Phong, huyện Yên Mô, Ninh Bình nhỏ xíu nằm lặng lẽ, vắng ngắt trong một buổi xế trưa tháng 6 nóng nực. Phải rất lâu, bà Cầu mới rờ rẫm mở được cửa. Đôi mắt mờ đục chợt ánh lên niềm vui khi thấy khách.

Mời khách ngồi xuống chiếc ghế nhựa được đặt trong góc phòng ngoài, bà lấy chiếc khăn vắt trên vai lau mồ hôi. Nắng nóng làm ngôi nhà mái ngói nhỏ xíu của bà càng thêm chật chội. Gió từ chiếc quạt điện cũ rích phát ra những âm thanh lạch cạch. Rồi bà ngồi lặng lẽ trên chiếc giường cũ kỹ, ọp ẹp tiếp chuyện khách.

Một lát sau, chị Mận, con gái bà về nhà. Chị kể, bà ốm, nằm liệt giường mấy tháng nay, mỗi bữa, chỉ ăn được vài thìa cơm. “Vậy mà mấy ngày nay khỏe, bà cứ đòi ra chợ ngồi hát, tôi phải cản mãi”. Với tay rót chén chè tươi mời khách, bà bảo: “hát cho khỏi cô quạnh”.

Bà Cầu
Gần 90 tuổi, tiếng hát của bà vẫn còn khỏe, chắc nịch, rõ ràng với cách luyến láy nhấn nhá lúc thăng trầm, lúc uẩn khúc. Ảnh: Anh Thư

Đã hơn 2 năm nay, vì sức khỏe yếu, bà không đi hát tại các hội diễn, hội nghị nữa. Nhiều lúc, bà nhớ sân khấu đến nao người. Dù cái nghề hát xẩm của bà ngày nay không được nhiều người ưa chuộng, nhưng nó đã gắn liền với cả cuộc đời, nếu bà không hát nữa, là “bà chết rồi đấy”.

Tiếng là nghệ nhân hát xẩm, một tài sản dân gian quý báu của Việt Nam, một nghệ sĩ nổi tiếng không chỉ trong nước và còn trên cả thế giới, nhưng cuộc sống của bà vẫn vô cùng khổ cực. Ngôi nhà mái ngói nhỏ chia làm 2, một nửa làm nhà thờ họ, một nửa để bà sinh hoạt. Trong nhà không có gì đáng giá ngoài chiếc ti vi cũ và bộ bàn ghế ọp ẹp. Trên trường, nhiều bằng khen các cấp được treo trân trọng.

Nhấp chén trà, bà kể về cuộc đời truân chuyên của người đi hát xẩm, nhưng đôi mắt lại chứa chan niềm vui. Bà kể với giọng đứt quãng vì còn mệt. Bên cạnh bà, thỉnh thoảng chị Mận lại kể thêm, như lắp ráp lại quãng đời của người mẹ.

Từ nhỏ, bà đã được cha mẹ đặt trên chiếc quang gánh rồi đi hát khắp nơi. Năm 11 tuổi, sau khi ông cụ thân sinh mất, bà theo mẹ đi hát xẩm khắp các chợ, rồi dạt sang Ninh Bình. Nghe nói có cô bé hát xẩm hay đáo để, ông Trùm Mậu, một người hát xẩm nổi tiếng ở đất Yên Mô, cũng bị mù lòa đã để ý.

Bà kể, ông Mậu mù lòa, mặt rỗ nhưng chơi được đủ cả bầu, sáo, nhị… nên có rất nhiều cô theo. Ông đã có hàng chục mối tình, nhiều người cũng đã làm vợ ông. Đến lượt bà là người thứ 18. Năm ấy, bà 16 tuổi, còn ông Trùm Mậu đã 49.

Hai người có với nhau 7 con, nhưng chỉ nuôi được 3. Không qua nổi căn bệnh hiểm nghèo, ông Trùm Mậu qua đời, khi bà Cầu đang ở tuổi 32. Cuộc sống nghèo khó cứ đeo bám mãi bà, nghề hát không đủ kiếm miếng cơm, bà đành phải cho đi một người con.

Bà Cầu
Bà Cầu đang bị ốm. Đã lâu, ngôi nhà bà vắng tiếng hát xẩm nên không có người đến thăm. Ảnh: Anh Thư

Mãi đến năm 87 tuổi, bà vẫn chưa thoát khỏi cảnh nghèo khó. Nhà bà cho đến nay vẫn nằm trong diện nghèo nhất xã. “Vợ chồng tôi có nghề thả trúm, bắt lươn, bán được đồng nào là thuốc thang cho bà. Cũng mong bà sống được qua ngày”, chị Mận giọng buồn buồn.

Ba người con, nhưng không ai thừa kế được vốn tài sản quý giá nơi bà. Bà cũng có vài học trò, nhưng mỗi cô cũng chỉ học đôi bài lấy vốn. Hát xẩm có chất dân dã, phóng khoáng nhưng hát phải kèm với nhị, bầu trống phách mới đúng chất. Bà có biệt tài miệng hát, chân phách, tay sênh, tay kia một lúc gõ hai trống mảnh.

Chị Mận kể, bà nằm liệt giường, nhưng vẫn lầm rầm hát xẩm. Rồi bà bảo chị Mận lấy cho bà cái nhị. Bà hát xẩm Thập ân một cách say sưa, tiếng nhị khi réo rắt, lúc nhấm nhẳn, như cuộc đời buồn tủi của bà.

Gần 90 tuổi mà bà hát rất khỏe, giọng bà chắc nịch, rõ ràng. Từng câu từng chữ bà luyến láy, nhấn nhá, ậm ừ chất chứa vô vàn những thăng trầm, uẩn khúc…

Như một kiếp tằm đã trót vương tơ, một đời bà đã lang bạt khắp nơi cống hiến hết tài năng của mình để giữ gìn vốn văn hóa cổ truyền. Nhưng đến cuối đời, bà vẫn chưa một ngày thoát khỏi cảnh nghèo khó…

Trao đổi với VnExpress.net, ông Trịnh Xuân Hồng, Giám đốc Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Ninh Bình cho biết, gần đây, UBND tỉnh cũng đã đến thăm và tặng bà Hà Thị Cầu 20 triệu đồng. Cũng theo ông Hồng, gia đình bà Cầu thuộc diện những hộ dân nghèo nhất xã.

Nhiều tài liệu nói bà Hà Thị Cầu sinh năm 1917. Nhưng bà và con gái nói bà năm nay 87 tuổi. Bà Cầu đã đạt được nhiều huy chương vàng tại các hội diễn, danh hiệu nghệ sĩ ưu tú, danh hiệu nghệ nhân dân gian, giải thưởng văn nghệ dân gian, giải thưởng Đào Tấn…

Anh Thư

 

http://www.tinmoi.vn/Cuoc-doi-lay-lat-cua-mot-nghe-nhan-hat-xam-0638195.html

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 23383994