Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » CA TRU

Hồ Huy Sơn: Bùi Trọng Hiền - "Đã hình thành sự kính trọng di sản cha ông"

 TTCT - Nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc Bùi Trọng Hiền (Viện Văn hóa nghệ thuật)  là người đã đo thang âm và ghi tổng phổ các bài cồng chiêng, một trong những nhân tố giúp cồng chiêng Tây nguyên được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Thời gian qua, anh trực tiếp “gồng gánh” phong trào ca trù cùng CLB ca trù Thăng Long do ca nương kiêm đào đàn Phạm Thị Huệ làm chủ nhiệm.

 

body{ font: 72.5% "Tahoma"} RedirectArticleUrl(119, 341614); function onResponseClick() { showDialog('MailTo.aspx?ArticleID=' + GetPostVariable("ArticleID", null), 350, 420) } $(document).ready(function() { $("#basics").datepicker({ showOn: "button", buttonImage: "Images/DateIcon.gif", buttonImageOnly: true, dateFormat: "dd-mm-yy 23:59:59", onSelect: function(date) { location.href = "Index.aspx?ChannelID=119&FromTime=" + date; } }); });

Tuổi Trẻ Cuối tuần

getTimeString('2009/10/12 09:18:09');Thứ Hai, 12/10/2009, 09:18 (GMT+7)

Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền:

“Đã hình thành sự kính trọng di sản cha ông”

TTCT - Nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc Bùi Trọng Hiền (Viện Văn hóa nghệ thuật)  là người đã đo thang âm và ghi tổng phổ các bài cồng chiêng, một trong những nhân tố giúp cồng chiêng Tây nguyên được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Thời gian qua, anh trực tiếp “gồng gánh” phong trào ca trù cùng CLB ca trù Thăng Long do ca nương kiêm đào đàn Phạm Thị Huệ làm chủ nhiệm.

 

Ảnh: H.H.S.

* Thưa anh, vì sao trong khi quan họ được ghi nhận là di sản phi vật thể đại diện của nhân loại còn ca trù lại được đưa vào hạng mục di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp?

- Quan họ vốn có bản chất là thú chơi nghệ thuật hát đối đáp giữa các nhóm liền anh và liền chị kết nghĩa (gọi là bọn quan họ nam và nữ). Xưa chỉ có những bọn quan họ kết nghĩa mới hát với nhau, ngoại trừ ở cuộc thi lấy giải trong một số hội làng.

Từ những năm 1960, những nhóm kết nghĩa đã chấm dứt cuộc chơi cuối cùng của mình. Sau đó, một phần kho tàng bài bản quan họ được “cải biên, cải tiến” để đưa lên âm nhạc sân khấu biểu diễn. Đó là nhiệm vụ và đường hướng của Đoàn dân ca quan họ Bắc Ninh.

Từ lối chơi cổ truyền, từng đôi nam, đôi nữ hát đối đáp không nhạc đệm, quan họ nhanh chóng chuyển thành tiết mục đơn ca, tốp ca... với dàn nhạc đệm tiết tấu chu kỳ trên cơ sở, phương pháp âm nhạc châu Âu. Lúc đầu còn có nhạc cụ dân tộc, sau chuyển hẳn sang đàn organ. Đây là mẫu để khắp nơi noi theo. Người ta gọi đó là quan họ cải biên “xập xình”.

Hiện nay, liền anh liền chị chính gốc xưa chỉ còn lại đôi người ở độ tuổi gần 90. Những người thích hát quan họ theo lối cổ từ độ tuổi ngoài 80 đổ xuống chỉ là những người nhiệt tâm cố gắng học lại vốn cổ, chứ họ không phải là những người chơi quan họ thực thụ theo lối kết nghĩa cổ truyền. Không gian văn hóa cổ truyền đã chết, quan họ giờ đây chủ yếu chỉ còn phần âm nhạc với sự mai một khá nhiều.

Khác với quan họ, ca trù lại là thể loại có bản chất chuyên nghiệp từ cách đây 1.000 năm. Ca trù có không gian văn hóa rộng lớn, từ cung đình tới dân gian, từ đình, đền, miếu tới các dinh thự, nhà hát...

So với quan họ, giai điệu bài bản ca trù ở một tầm cổ kính hơn rất nhiều. Với người ngày nay, ca trù đương nhiên khó học, khó thưởng thức hơn quan họ. Trải qua bao thăng trầm, số lượng những người thực hành ca trù hiện nay ở một vị trí hết sức khiêm tốn so với lực lượng đông đảo những người hát quan họ.

Hơn nữa, dù quan họ cổ bị mai một (nhiều giá trị thậm chí đã biến mất) nhưng một bộ phận không nhỏ bài bản vẫn được lưu truyền phổ biến và có đời sống phong phú riêng của nó. Trong khi ca trù lại không được như vậy. Qua tầm 60 năm biến mất khỏi đời sống âm nhạc VN, giờ đây việc khôi phục truyền thống thưởng thức ca trù rất gian nan. Do đó, ưu tiên ca trù ở hạng mục cần bảo vệ khẩn cấp là chính xác.

 

LTS: Trước khi được công nhận là các di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, quan họ và ca trù vẫn lặng lẽ một đời sống của riêng mình. Tìm hiểu nhịp sống này cũng là tìm kiếm một nỗ lực cần và đủ để bảo tồn, phát huy các di sản của cha ông...

* Trong bức tranh “le lói” tia sáng ấy của âm nhạc dân tộc, ca trù đang có “chỗ đứng” như thế nào, thưa anh?

- Hiện nay không chỉ Hà Nội mà ở nhiều tỉnh thành đã thành lập các nhóm ca trù sinh hoạt theo cơ cấu gia đình hay mô hình câu lạc bộ. Tuy nhiên tất cả đều hoạt động tự phát, không được sự đỡ đầu hay bảo trợ lâu dài của Nhà nước. Các đào kép thế hệ mới hiện tham gia quá trình bảo tồn hoàn toàn với cái tâm của họ, chưa có động lực kinh tế.

Nếu trong tương lai gần, họ không thể tìm được nguồn thu nhập cho đời sống kinh tế thì rất khó có thể trụ vững với ca trù, đặc biệt là các nhóm sinh hoạt dưới dạng câu lạc bộ. Hi vọng Nhà nước hoặc các doanh nghiệp tư nhân sẽ sớm ra tay bảo trợ ca trù một cách thực tế nhất, sao cho các đào kép có thể đảm bảo mức sống tối thiểu để giữ nghề tổ.

Sau 60 năm vắng bóng trong đời sống âm nhạc VN, sự trở lại của ca trù chưa thể nói là hoàn hảo khi đại đa số khán giả hôm nay đến với ca trù mới chỉ dừng ở mức trân trọng. Hiện tại, không thể đòi hỏi người nghe phải thấu hiểu và cảm thụ sâu sắc toàn bộ hệ thống tinh hoa của quá khứ trong một sớm một chiều. Sau sự đứt đoạn của một truyền thống thưởng thức (tôi nhấn mạnh), cần có một thời gian khá dài để kiến tạo lại quá trình giáo dục thẩm mỹ nghệ thuật cổ truyền, đặc biệt là với những bộ môn có đậm độ kỹ thuật phức hợp như ca trù.

* Anh từng cho rằng “hoàn toàn có thể cứu được ca trù” nhưng hiện nay khi một số không gian diễn xướng của ca trù đã không còn nữa, anh và các nhà nghiên cứu khác sẽ “cứu” bằng cách nào?

- Khi tôi nói “hoàn toàn có thể cứu được” là nói biện pháp thực thi cụ thể. Còn có thực thi được hay không thì điều đó phụ thuộc vào hai chữ “tiền” và “quyền”. Ở VN, thường thì các nhà nghiên cứu lại không phải nhà quản lý, có quyền quyết định những hành động đúng và hữu ích dựa trên tri thức của họ. Về không gian diễn xướng của ca trù, những hình thức ca quán thính phòng, hát cửa đình là hoàn toàn có thể phục dựng, bảo tồn và phát huy tốt. Còn không gian cung vua phủ chúa sẽ làm được dưới dạng phục dựng theo mô hình bảo tàng sống.

* Tiến sĩ Trần Quang Hải phát biểu: “Cần nhất là phải khuyến khích giới trẻ quay về với nhạc dân tộc, tổ chức giáo dục âm nhạc học đường. Đồng thời khuếch trương, phát triển truyền thống quan họ, ca trù đúng như ngày xưa”. Theo anh, ý kiến này đã thật sự xác đáng hay chưa?

- Tôi hoàn toàn tán thành với ý kiến của tiến sĩ Trần Quang Hải. Anh ấy làm việc ở châu Âu, một môi trường xã hội mà những giá trị âm nhạc cổ truyền (như nhạc cổ điển châu Âu chẳng hạn) đều được bảo tồn nguyên vẹn. Ý kiến của anh ấy càng giúp chúng ta phải suy nghĩ tại sao chúng ta chưa bảo vệ được kho tàng di sản của tổ tiên ta.

Hiện nay, thái độ của lớp trẻ so với trước đây đã có rất nhiều tín hiệu khả quan. Dưới sức mạnh của giới truyền thông, sự kính trọng (ít nhất) di sản âm nhạc của cha ông là điều đã hình thành. Nhưng để tạo dựng một truyền thống thưởng thức đúng nghĩa thì còn phải đợi thời gian.

* Tới đây để ca trù có sức sống mới, hồi sinh như ngày xưa, theo anh, chúng ta cần phải làm những việc gì?

- Các quá trình nghệ thuật phải được duy trì để tiếp tục đào tạo lực lượng kế cận nghệ nhân. Ca trù từng sinh hoạt trong không gian tín ngưỡng nơi cửa đình, cửa đền, không gian hát chơi nơi tư gia hay nhà hát... Tất cả đều có thể phục hồi từng bước. Đó là một tương lai mơ ước, phụ thuộc hoàn toàn vào sự giáo dục quảng bá trên diện rộng. Trong đó, bên cạnh hoạt động biểu diễn của các đào kép, sự tham gia của các nhà chuyên môn là hết sức cần thiết. Nhưng “có thực mới vực được đạo”, nếu không tìm được sự hỗ trợ thích đáng về tài chính, đào kép không thể sống bằng nghề thì phong trào sẽ sớm suy thoái.

* Chân thành cảm ơn anh. 

 

Một buổi diễn của CLB ca trù Thăng Long - Ảnh: Thái A

HỒ HUY SƠN thực hiện

http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=341614&ChannelID=119

 

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 23291649