Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Tiểu sử nhạc sĩ

GIÁO SƯ NGỌC DUNG: THẦM LẶNG ĐƯA ĐÒ BẰNG TIẾNG ĐÀN TRANH

 


Xem hình
 
Một buổi trưa Chủ nhật tháng 8, theo lời rủ rê của Quang Chánh, tôi đến thăm tư gia giáo sư âm nhạc Ngọc Dung, cũng là “tổng hành dinh” của đoàn âm nhạc cổ truyền “Tiếng Vọng Quê Hương”, đã liên tục hoạt động gần hai mươi năm phục vụ cộng đồng tại vùng Bay Area. Nằm lọt thỏm trong con đường nhỏ đối diện Chùa Đức Viên, ngôi nhà của cô Ngọc Dung từ nhiều năm nay đã trở thành điểm gặp gỡ của những tấm lòng yêu âm nhạc truyền thống. Đang vừa lái xe vừa lóng ngóng tìm địa chỉ, tôi nghe văng vẳng tiếng đàn cổ nhạc và lời ca bài “Trăng thu dạ khúc” của ai đó vọng ra từ phía xa xa. Thế là nhắm hướng có tiếng đàn ca, tôi cho xe trờ tới đúng nơi.

Garage chứa xe được biến dạng thành phòng tập dợt. Tôi nhận ra nhiều gương mặt quen thuộc trong giới cổ nhạc tài tử San Jose: Kim Hơn, Quang Chánh, Khôi Nguyên (từ San Francisco), Đăng Dũng (từ Sacramento), Kim Dung, Lam Sơn, Mỹ Trinh, Vivivi, Trọng Hiếu, nhạc sĩ guitar Phan Trương và đương nhiên là chủ nhà, giáo sư Ngọc Dung bên cây đàn tranh đang ráo riết tập dợt từng trích đoạn cải lương để chuẩn bị cho Giỗ Tổ Sân Khấu vào tháng 9 sắp tới.

Không chỉ miệt mài với tiếng đàn tranh réo rắt giữ nhịp và cũng bao dung “vớt nhịp” mỗi khi các bạn trẻ ca rớt, cô Ngọc Dung thỉnh thoảng ngưng đàn để chỉ dẫn cho Quang Chánh cách phân nhịp bài ca sao cho hợp lý. Xong xuôi, cô lại quay sang dặn dò, phân công từng nhạc sĩ cổ nhạc cho từng bài bản. Hết lớp diễn này đến lớp diễn khác, hết bạn trẻ này đến bạn trẻ khác, cô Ngọc Dung chăm chút một cách chu đáo như một người mẹ, kỹ lưỡng như một người thầy, và đầy cảm xúc như một nghệ sĩ. Hỏi ra mới biết, đó chỉ là một phần trong lịch làm việc của cô, với những buổi dạy đàn tranh cho hàng chục học trò khác nhau, nhỏ nhất là 7 tuổi và lớn nhất là 70 tuổi.

Học ca nhưng lại thành nhạc sĩ:

Thập niên 1950, khoảng 7 tuổi, cô bé Ngọc Dung được gia đình gởi đi học chữ tại trường tư thục tiểu học ở quận Phú Nhuận của thầy Phạm Văn Nghi ( cũng là nhạc sĩ cổ nhạc Tư Nghi). Thứ bảy hàng tuần, sau khi dạy chữ nửa buổi, thầy Tư Nghi mang đàn ra dạy nhạc cho học trò. Thay vì về nhà hoặc tung tăng chơi đùa với bạn bè, bé Ngọc Dung lại thả tâm hồn bé bỏng hồn nhiên của mình theo từng tiếng đàn, lời ca. Thấy cô học trò nhỏ yêu thích âm nhạc cổ truyền, thầy Tư Nghi bảo về nhà xin phép cha mẹ cho bé làm con nuôi vợ chồng thầy, thì thầy sẽ dạy ca hát.

Mẹ của bé không bằng lòng với đề nghị này vì gia đình có 6 người con: ba trai, ba gái, trong đó Ngọc Dung là út. Dù nhà nghèo nhưng không muốn đem con cho người ta, chừng nào má chết, con muốn đi đâu thì đi, bà mẹ dặn dò như vậy. Một năm sau, bà mẹ qua đời. Được sự chấp thuận của cha, Ngọc Dung chính thức trở thành con gái nuôi của ông bà nhạc sĩ Tư Nghi và được dạy ca cổ nhạc.

Dù là con nuôi, nhưng không hiểu sao, cứ mỗi lần đến lượt mình cất giọng hát trả bài trước gương mặt nghiêm khắc và tiếng đàn kìm đầy âm sắc của thầy Tư thì tay chân cô bé bủn rủn, toàn thân toát mồ hôi vì biết mình không có làn hơi phong phú. Thấy Ngọc Dung đam mê nhưng không có hơi để làm đào hát, vợ của thầy Tư Nghi bàn với chồng cho cô bé được chuyển sang học đàn tranh. Ông Tư Nghi gọi con gái nuôi đến hỏi: “Con có thích học đàn tranh không?” “Dạ thích” “Nếu thích thì ba dạy cho con đàn, còn nếu con không thích thì ba không ép, nhưng sẽ không dạy con ca hát nữa.”
Từ đó, Ngọc Dung làm bạn với cây đàn tranh và những bài bản truyền thống được cha nuôi chỉ dạy theo dạng truyền ngón và truyền khẩu, nghĩa là thầy đàn sao thì trò bắt chước theo rập khuôn như vậy. Lúc đó, chưa có bài bản nhạc lý với các nốt son- fe như tây phương, Ngọc Dung dò dẫm đi vào thế giới âm thanh bằng những “hò, sự, xang, xê, cống”. Nhờ đam mê âm nhạc cộng với năng khiếu bẩm sinh nên học bao nhiêu, Ngọc Dung nhanh chóng thuộc bài bấy nhiêu. Sau năm năm chăm chỉ học hành cùng với những trận đòn nhớ đời từ cha nuôi, cô bé đã có thể tự tin lướt mười ngón tay điệu nghệ trên các phím dây đàn tranh trong những bài bản lớn đòi hỏi nội công thâm hậu để trình tấu.

Trường Quốc Gia Âm Nhạc: Cánh cổng mở ra con đường chuyên nghiệp

Theo sự hướng dẫn của cha nuôi, Ngọc Dung ghi danh theo học 4 năm về một số loại nhạc cụ và đặc biệt là đàn tranh tại trường Quốc Gia Âm nhạc với sự hướng dẫn của các thầy cô danh tiếng như: nhạc sĩ Hùng Lân và Phạm Duy. Riêng về đàn tranh thì cô được học với cha nuôi của mình, thầy Phạm Văn Nghi ( nhạc miền Nam), thầy Nguyễn Hữu Ba (nhạc miền Trung), và thầy Trần Viết Vấn, cô Phạm Thúy Hoan (nhạc miền Bắc). Đây là lúc Ngọc Dung làm quen với phương pháp ký xướng âm son-fe của tây phương để áp dụng vào trong bài bản cổ nhạc đã được dạy “truyền ngón” trước kia.
Sau khi tốt nghiệp trường Quốc Gia Âm Nhạc, Ngọc Dung bắt đầu nhận học trò và làm ra tiền. Bên cạnh việc giảng dạy, Ngọc Dung tham gia các hoạt động văn nghệ chung với nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang trong chương trình phát triễn học đường phục vụ trong các trường trung học và đại học. Khoảng năm 1967, hưởng ứng vận động phát triễn dân ca và âm nhạc cổ truyền nhằm ngăn cản làn sóng tấn công ào ạt của nhạc trẻ hippy vào Saigon, Ngọc Dung cùng với ba cô gái yêu âm nhạc khác lập ra nhóm “Hoa Sim” chuyên mở lớp dạy âm nhạc truyền thống và đi trình diễn khắp nơi, kể cả cho Đài truyền hình Sài Gòn. Nhóm “Hoa Sim” gồm toàn nữ tạo được tiếng vang và góp phần mạnh mẽ giữ vững tinh thần yêu âm nhạc dân tộc cho thanh niên lúc bấy giờ.

Năm 1969, theo lời mời của chương trình Dân Vận Quốc Ngoại, Ngọc Dung và Phương Oanh (đàn tranh) gia nhập vào nhóm các nghệ sĩ Sài Gòn gồm có Du Ca với Nguyễn Đức Quang, cải lương với Ánh Hồng, ca nhạc với Thanh Lan và một số nghệ sĩ khác lưu diễn qua một số quốc gia Châu Âu. Một kỷ niệm mà Ngọc Dung không thể nào quên là dịp lưu diễn tại Pháp, biết tin Giáo sư tiến sĩ Trần Văn Khê (cũng từng là giảng sư trường Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn, đồng thời là cố vấn chương trình Dân Vận Quốc Ngoại) đang nằm bệnh viện, Ngọc Dung và Phương Oanh xin vào thăm. Ông Trần Văn Khê đồng ý với điều kiện là hai cô phải mang đàn tranh vào đàn cho ông nghe. Bệnh viện không đồng ý, ông Khê bảo không sao, chỉ cần được nghe tiếng đàn thì ông sẽ khỏe. Nhờ vậy, hai cô gái trẻ hãnh diện được dịp trổ hết ngón đàn tuyệt chiêu với kỹ thuật mới mẻ ngay bên giường bệnh của vị giáo sư âm nhạc nổi tiếng. Sau bài hòa tấu đàn tranh, giáo sư Trần Văn Khê phán “Âm nhạc của các cô không có gốc rễ, chỉ toàn là hoa lá cành. Chết sớm!” Ngọc Dung lúc ấy nhỏ nhẹ đáp: “Chúng tôi là hậu bối vừa tìm được những kỹ thuật mới, hôm nay, đến đây đàn hầu ông. Còn nếu ông đòi hỏi âm nhạc phải có gốc rễ, vậy xin hẹn một dịp nào đó, chúng tôi sẽ hầu ông sau.”

Sau chuyến lưu diễn vòng quanh các nước Châu Âu, Ngọc Dung và Phương Oanh trở về lại Pháp thì lần này nhận được lời mời từ nhạc sĩ Trần Quang Hải (con trai ông Trần Văn Khê) đến dùng cơm thân mật tại gia. Buổi cơm có sự hiện diện của ông Khê. Sau buổi cơm, ông Khê mời hai cô gái đàn tranh. Ông cố ý yêu cầu những bài bản nhạc lễ quan trọng như “Hạ Đăng Tiểu”, hoặc Nam Xuân, Nam Ai, Đảo ngũ cung (trọn bài). Đàn bài nào, Ngọc Dung đều thể hiện tuyệt vời đẳng cấp của mình với bề dày học hỏi. Lặng đi một hồi, giáo sư Trần Văn Khê gật gù: “Đúng là âm nhạc có gốc rễ. Đúng là tuổi trẻ tài cao!” Lời khen ngợi đó là phần thưởng vô giá cho nỗ lực của Ngọc Dung cho đến tận hôm nay.

Ba mươi năm viễn xứ nhưng không xa rời âm nhạc cổ truyền:

Vượt biên đến Mỹ năm 1979, chung thủy với Thung lũng Hoa vàng và âm nhạc dân tộc, giáo sư Ngọc Dung từng bước gầy dựng đoàn “Tiếng Vọng Quê Hương” nhằm hướng dẫn, chỉ dạy và tạo môi trường sinh hoạt văn nghệ cổ truyền cho nhiều thế hệ từ trẻ đến cao niên. Cô hy sinh công sức, thời gian và kể cả không ngại tốn kém đi chợ nấu ăn nhiều món ngon vào mỗi cuối tuần nhằm làm “yên bụng” các học viên. Bên cạnh việc dạy đàn tranh tùy theo khả năng của từng học viên, cô còn kiêm luôn vai trò biên tập, đạo diễn, và thầy tuồng cho các diễn viên trẻ yêu sân khấu cải lương và mang đoàn “Tiếng Vọng Quê Hương” đến phục vụ cộng đồng, nếu có yêu cầu. Tiếp tôi trong căn phòng khách với đầy đủ các loại nhạc cụ âm nhạc cổ truyền, cô Ngọc Dung tâm sự ước mơ có đủ khả năng tài chính nhằm có thể tổ chức những buổi trình diễn để các em trẻ có cơ hội thể hiện trên sân khấu những điều đã được học hỏi. Không đòi hỏi gì cho riêng mình, cô chỉ có một ưu tư với âm nhạc dân tộc trong tương lai: “nếu một mai không còn đủ sức lực, lấy ai tiếp tục dìu dắt thế hệ trẻ tại hải ngoại đến với âm nhạc truyền thống?”
Nhạc sĩ cổ nhạc Phan Trương, một thành viên cộng tác với đoàn “Tiếng Vọng Quê Hương” từ những ngày đầu thành lập nói về giáo sư Ngọc Dung: “Chị Hai Ngọc Dung là người tính tình cởi mở, thẳng thắn và rất yêu âm nhạc cổ truyền Việt Nam. Tôn chỉ của chị Ngọc Dung là chăm lo và bảo tồn âm nhạc cổ truyền chứ không cầu mưu lợi cho cá nhân…Riêng về ngón đàn tranh của chị Ngọc Dung thì ở Bắc Cali này chắc không có người thứ hai. Lý do: thứ nhất vì chị học hành có bài bản từ trường Quốc Gia Âm Nhạc. Thứ hai, tiếng đàn của chị bay bổng theo tâm tình của từng bài hát một, từng vở diễn một.”
Anh Nguyễn Tuấn Khanh, một trong số cựu học trò và hiện là thành viên gắn bó lâu năm với đoàn nhận xét về cách dạy của cô Ngọc Dung: “chị ấy dạy theo phương pháp sư phạm có từ trường lớp hẳn hoi chứ không phải chỉ dựa trên truyền ngón như nhiều nhạc sư cổ nhạc khác.”

Trước khi ra về, tôi còn kịp nhìn thấy giáo sư Ngọc Dung, như người thầm lặng đưa đò, đưa tay lau mồ hôi, ngồi xuống bên cây đàn tranh và quay trở lại buổi tập dợt với các bạn trẻ. Để rồi từ nơi đây, đâu chỉ có lời ca, tiếng hát của những tấm lòng yêu âm nhạc cổ truyền, mà còn là nơi gìn giữ tiếng Việt, cội nguồn Việt và giá trị nghệ thuật Việt giữa nơi xa xứ.

Thanh Tùng

XEM CHI TIẾT VỀ NGÀY GIỖ TỖ SẼ ĐƯỢC TỔ CHỨC TẠI SAN JOSE TẠI ĐÂY

ngocanh (Theo Việt Tribune)

26.08.2009 07:29

 

http://cailuongvietnam.com/modules.php?name=News&op=viewst&sid=5344

 

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 23461157