Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Nghiên cứu gia VN

BLOG cua GS Trân Van Khê

 http://trantruongca.multiply.com

Xuất thân trong một gia đình bốn đời Nhạc sĩ truyền thống:

Ông cố tôi, Trần Quang Thọ, nhạc sĩ triều đình Huế vào Nam lập gia đình.

Người con trai thứ tư, cụ Trần Quang Diệm, nối nghiệp nhà và nổi tiếng danh cầm Tỳ bà. Ông nội tôi, ông Năm Diệm (theo truyền thống miền Nam, con trai đầu lòng mang thứ hai vì anh cả là người cha. Cho nên ông nội tôi, con trai thứ tư mà mang tên là Năm Diệm) có 6 người con. Chỉ có người cô thứ ba của tôi, cô Ba Viện là đàn Tranh rất hay và cha tôi, ông Trần Quang Triều (ông Bảy Triều) thiện nghệ đàn Kìm (đàn Nguyệt) và đàn Độc huyền. Đặc biệt, cha tôi đã chế ra cách lên dây đàn Kìm mang tên là dây “Tố Lan”, để đờn bài “Tứ đại oán”, “Văn Thiên Tường” mà ngày nay các nhạc sư nhạc tài tử miền Nam còn nhắc nhở.

Từ năm 6 tuổi, tôi đã biết chơi đờn Kìm và đờn Cò (đàn Nhị), 12 tuổi đờn Tranh và 14 tuổi học đánh Trống nhạc lễ, Trống hát bội với cậu Năm tôi là ông Nguyễn Tri Khương. Cố ngoại tôi là danh tướng Nguyễn Tri Phương, ông ngoại tôi là ông Nguyễn Tri Túc, nuôi nhạc sĩ, nhạc công trong nhà để cho hai người con là cậu tư và cậu năm tôi (ông Nguyễn Tri Lạc và Nguyễn Tri Khương) có điều kiện học đờn. Cậu Năm tôi có biệt tài thổi Sáo, đờn Cò, đánh Trống nhạc. Tôi được cậu Năm tôi dạy đánh trống nhạc lễ và hát bội. Được lớn lên trong một gia đình hai bên nội ngoại đều là nhạc sĩ truyền thống, hằng năm, ngày mùng 2 tết là ngày cả gia đình hòa đờn. Và trong năm, mỗi khi có đám hỏi, đám cưới, hay đến ngày giỗ kỵ, hoặc những đêm trăng sáng, thì luôn có hòa đờn trong gia đình. Nguồn của tôi ở tại hai làng Vĩnh Kim và Đông Hòa, thuộc vùng Sầm Giang, một con sông chảy từ làng tôi ra đến Rạch Gầm.

Nhưng khi tôi lớn lên đi học trường Trung học Trương Vĩnh Ký, tôi đã đi xa nguồn, tôi đã tìm cách “phối khí” để giới thiệu những bài truyền thống nhỏ như Bình Bán, Kim Tiền bằng dàn nhạc trong đó có đờn Cò, đờn Kìm, nhưng cũng có Mandoline, Tây ban cầm… Học trường Y tại Hà Nội, tôi lại xa nguồn hơn, tôi chỉ huy dàn nhạc sinh viên để giới thiệu những sáng tác mới của Lưu Hữu Phước “Tiếng gọi thanh niên”, “Bạch Đằng Giang”, “Chi Lăng”, “Người xưa đâu tá”… tôi lại còn đi xa nguồn hơn nữa trong lúc chỉ huy dàn nhạc sinh viên tấu những bản nhạc Tây phương như “Moment musical” của Schubert, “Marche turque” (Hành khúc Thổ Nhĩ kỳ) của Mozart.

Lúc đó tôi nghĩ rằng nhạc phương Tây tiến bộ hơn nhạc Việt Nam và muốn phát triển nhạc truyền thống Việt Nam, phải cần đến nhạc phương Tây. Đó là một ý kiến sai lầm của tôi trong thời niên thiếu. Năm 1952, lúc tôi đang dưỡng bệnh tại miền Nam nước Pháp, sau khi thấy mình đã đi sai đường và phản bội lại nhạc truyền thống, tôi quyết định trở “Về nguồn”. Tôi không thích đàn piano nữa, tôi luyện tập lại đờn Tranh, đờn Cò và viết thư thường xuyên cho cậu Năm tôi là ông Nguyễn Tri Khương để hiểu biết thêm về nhạc tài tử miền Nam, về ông Ký Quờn, về hát Cải lương… Rồi tôi soạn Luận án Tiến sĩ Nhạc học với đề tài “Âm nhạc truyền thống Việt Nam”. Tôi tặng cho con gái của anh bạn tôi, họa sĩ Mai Thứ, cây đàn piano mà tôi đã mua được giá rẻ trong một cuộc bán đấu giá và tôi đã tự tay lên dây đàn, để có thể tập trung vào nhạc truyền thống.

“Về nguồn” một cách triệt để! “Về nguồn” một cách trọn vẹn! Bảo vệ Luận án Tiến sĩ xong năm 1958, tôi tham dự Hội nghị quốc tế Âm nhạc mùa Thu năm 1958, tại trụ sở Cơ quan văn hóa Liên hiệp quốc (Unesco). Trong buổi hòa nhạc có Yehudi Menuhin, danh cầm violon, Ravi Shankar đàn sitar Ấn Độ, Shinichi Yuize đàn Koto Nhật, Ebadi đàn sitar Ba Tư, Hussein Malek đàn santour Ba Tư và tôi đàn Tranh, đàn Cò Việt Nam. Từ ấy, tôi làm việc mật thiết với Hội đồng quốc tế Âm nhạc (thuộc Unesco) và năm 1960 tôi được cử vào ban chấp hành của Hội đồng quốc tế, được chấp nhận làm Tùy viên nghiên cứu Âm nhạc tại Trung tâm Quốc gia nghiên cứu Khoa học Pháp, với đề tài nghiên cứu “Nhạc dân tộc Việt Nam”. Được cử làm Giám đốc Trung tâm nhạc học Đông phương (thuộc Viện nhạc học Paris) tôi mở lớp dạy đờn Tranh, đờn Kìm cho sinh viên Paris.

Từ ấy đến nay, tôi đã được 42 nước mời tôi thuyết trình hay biểu diễn nhạc truyền thống Việt Nam tại trường Đại học hay trong nhạc hội, dự 187 Hội nghị quốc tế về Âm nhạc và đã hơn trăm lần nói chuyện, giải thích hay biểu diễn nhạc truyền thống Việt Nam, đã viết và đăng gần 200 bài trong các tạp chí chuyên môn trong đó có hơn 70 bài về nhạc truyền thống Việt Nam, đã chụp ảnh, ghi âm các loại nhạc Việt Nam, hoặc tự biểu diễn với Nhạc sư Vĩnh Bảo, hay với các con của tôi, viết bài giới thiệu cho 14 dĩa hát. Hiện giờ tôi vẫn tiếp tục “đi giảng đạo Nhạc Việt Nam” khắp năm châu bốn biển, thì tôi đã “về nguồn” liên tục trong hơn 40 năm trời.

Ngoài ra, từ 1961, tôi đã viết bài đăng trong tạp chí Bách Khoa số 99, xuất bản ngày 15 tháng 02 năm 1961, trang 67-71, tựa là “Để khơi mạch sống cho cổ nhạc Việt” và khơi mạch sống là phải về nguồn. Cũng trong năm đó, tôi dự Hội nghị Quốc tế với đề tài “Bảo vệ và phát triển nhạc truyền thống”. Tôi đã gặp nơi ấy nhiều người cùng quan điểm với tôi, tức là phải trở về nguồn: Giáo sư Salah el Mahdi, người Tunisie, Giáo sư Alain Daniélou, người Pháp, Giáo sư Mehdi Barkeshli người Ba Tư, Giáo sư Kishibe Shigeo người Nhựt Bổn. Chúng tôi kêu gọi nhạc sĩ Châu Á nên trở về nguồn, để tìm hiểu, học hỏi cái hay trong nhạc truyền thống. Giáo sư Kishibe trong phần kết luận đã nói một câu đầy ý nghĩa mà tôi thường nhắc lại:

“Chúng tôi, người Nhựt Bổn, từ một trăm năm nay, đã trèo lên các đỉnh núi Âm nhạc phương Tây. Chúng tôi đã lên đến tận đỉnh các núi ấy, núi mang tên Mozart, Beethoven, Schubert... Đứng trên đỉnh núi ấy, chúng tôi thấy ở chân trời, có những đỉnh núi khác, cũng cao, cũng đẹp như các ngọn núi mà chúng tôi đang đứng: Đó là núi Âm nhạc truyền thống của Nhựt Bổn. Xin các bạn trẻ Châu Á, Châu Phi đừng mất một trăm năm như chúng tôi, mới thấy được cái hay cái đẹp trong truyền thống Âm nhạc của ước các bạn”.

Trong những bài tham luận của tôi, tại các Hội nghị Quốc tế, hay những bài viết đăng trong các tạp chí chuyên môn, tôi đã rất thường kêu gọi nhạc sĩ Á, Phi hãy trở về nguồn, không phải tìm học vốn cổ, để “nệ cổ” mà “ôn cố tri tân”, học cái thời xưa để làm chuyện thời nay. “Về nguồn” để biết mình từ đâu tới và định hướng mình sẽ đi đâu.

Đã dấn thân và kêu gọi về nguồn từ 40 năm rồi, nay thấy được trên đất nước mình phong trào “Về nguồn” được các cơ quan có thẩm quyền, báo chí cổ động, khuyến khích, được thanh niên hoan nghinh, ứng dụng trong những buổi hòa nhạc ở nhiều nơi công cộng, lẽ tất nhiên phản ứng đầu tiên của tôi là vui mừng.

 

GSTS TRẦN VĂN KHÊ - Một người trẻ lạ lùngFeb 19, 2008
TRẦN VĂN KHÊ - nhà giáo - nhà nghiên cứu dân tộc nhạc học - nhạc sĩ truyền thống Việt Nam

- Sinh ngày 24.07.1921 trong một gia đình 4 đời nhạc sĩ truyền thống ở làng Đông Hòa, tỉnh Mỹ Tho (Tiền Giang ngày nay)
- Tiến sĩ Văn chương (Âm nhạc học) tại Đại học Sorbonne, Paris 1958
- Giáo sư Tiến sĩ tại Đại học Sorbonne, Paris 1964-1988
- Giám đốc nghiên cứu Trung tâm Quốc Gia Nghiên Cứu Khoa Học của Pháp
- Nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Quốc Tế Âm Nhạc (UNESCO)
- Nguyên Chủ tịch Hội đồng Viện Quốc Tế Nghiên Cứu Âm Nhạc với phương pháp đối chiếu (Tây Berlin)
- Chung sinh Thành viên danh dự của Hội đồng Quốc Tế Âm Nhạc UNESCO (Membre d'hommeur à vie)
- Viện sĩ thông tấn Hàn Lâm Viện Âu Châu về Khoa học Văn chương & Nghệ thuật
- Nhà nhạc học nghiên cứu âm nhạc cổ truyền Việt Nam và các nước Á Đông
- Được ghi tên vào nhiều từ điển bách khoa âm nhạc trên thế giới

 

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 23197876