Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Nhac cu

NHẠC CỤ DÂN TỘC

 


Nếu đi về miền thôn quê hoặc xa hơn nữa, lên các vùng núi phía Bắc hoặc vùng cao Tây Nguyên, không chỉ khách nước ngoài mà ngay cả người Việt Nam cũng ngỡ ngàng với các làn điệu dân tộc được thể hiện bằng các loại nhạc cụ hết sức phong phú về hình thức và đơn giản là chất liệu. Đó có thể là chiếc kèn lá của người H’Mông, là chiếc khèn của người Mèo, là chiếc đàn T’rưng hay dàn chiên gió ở Tây Nguyên… tất cả tạo nên những âm thanh bay bổng bất tận ca ngợi cuộc sống và vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên.


Nhạc cụ cổ truyền của dân tộc Việt nằm trong dòng chảy chung của lịch sử. Người Việt từ xa xưa đã tiếp nhận khá nhiều kiểu nhạc cụ từ bên ngoài, đồng thời sáng tạo và phát triển nét đặc thù âm nhạc của riêng mình. Vì vậy, dù đặc thù đến đâu đi nữa, những phát kiến của người Việt Nam trong lĩnh vực này cũng mang tính nhân loại, gắn với các miền đất xa xôi trên thế giới. Trong căn nhà rông trên cao nguyên, bạn có thể nghe tiếng đàn T’rưng trầm bổng được cấu tạo từ các thân cây tre có độ dài ngắn khác nhau. Cùng lúc đó, có lẽ tiếng đàn này cũng có thể đang ngân lên tiếng ca trong khu làng xa xôi ở đất nước indonesia cách xa hàng chục ngàn km.

Người nhạc công khi nâng trên tay cây đàn Nhị, có lẽ sẽ rất thú vị khi biết được xuất xứ của chiếc đàn vốn từ đất Mông Cổ xa xôi. Do sinh sống trên vùng thảo nguyên mênh mông, kết bạn cùng con ngựa và sinh sống dưới mái lều du mục, người dân nơi đây đã phát kiến ra cây đàn “Mã Đầu Cầm” có chiếc bầu làm từ xương sọ ngựa và có hai dây. Truyền bá tới Trung Hoa, cây đàn này được đổi tên thành đàn Nhị, và giữ nguyên tên khi vào tới Việt Nam.

Đàn Tỳ bà còn có truyền thuyết lạ lùng hơn: lịch sử ghi lại đây là nhạc cụ của người Ả Rập, ở phương Tây gọi là đàn Luth, được nhắc tới nhiều trong các tác phẩm văn học bất hủ như: Truyện cổ Hy Lạp, Nero nhà thơ bạo chúa… Vào thế kỷ thứ 7, một nhà buôn Ả Rập theo con đường tơ lụa tới yết kiến vua Đường của Trung Hoa đã dâng tặng nhà vua cây đàn này. Được hỏi đây là vật dụng gì, nhà buôn kia đã giải thích: “Đó là cây đàn Rabap” Nghe tên gọi trúc trắc, nhà vua bèn hỏi tên nhà buôn và lấy tên nhà buôn là PiPa đặt cho cây đàn này. Người Việt Nam gọi là đàn Tỳ bà, còn người Nhật gọi là Biwa. Đàn Tỳ bà trở thành nhạc cụ sở trường của riêng người Việt với lối đánh nắn nót từng âm, trong khi người Trung Hoa phẩy 4 ngón tay, và người Nhật thì dùng miếng gẩy to bằng cả bàn tay.

Đó là một vài minh chứng về các loại nhạc cụ đã được du nhập vào Việt Nam từ nhiều con đường khác nhau, và đã được người Việt cổ biến thành nhạc cụ của mình.

Bên cạnh đó, luôn tồn tại song hành một dòng chảy về lịch sử các loại nhạc cụ có tính chất bản địa của riêng khu vực Đông Nam Á. Theo giáo sư Tô Ngọc Thanh, Tổng thư ký Hội văn nghệ dân gian Việt Nam, hệ thống nhạc cụ bản địa có thể chia thành ba tầng văn hoá, trong đó cổ xưa nhất là tầng văn hoá Tiền Đông Sơn với các nhạc cụ làm từ tre, nứa. Đơn giản như đàn nứa của các cô gái Mường vẫn dùng để dập xuống nền khi múa sạp, cho tới hệ đàn cấu tạo phức tạp như T’rưng, Kloongput dùng sức vỗ của bàn tay trước miệng ống tre tạo thành giai điệu. Trong rừng sâu, người miền cao treo các ống tre có độ dài ngắn khác nhau theo chiều thẳng đứng, khi gió thổi qua sẽ tạo nên tiếng va đập để xua đuổi thú rừng. Nhạc cụ cổ xưa này được gọi là chiêng gió. Đơn lẻ từ một thân tre là các loại sáo - loại nhạc cụ có sức cuốn hút mạnh mẽ bởi tiếng thổi du dương của nó.



Những sản phẩm đồ đồng thời văn hoá Đông Sơn tạo nên một tầng văn hoá thứ hai của các loại nhạc cụ cổ.. Khi người Việt tìm ra cách lắp lưỡi gà đồng vào thân cây sáo, thì âm điệu thổi ra đã trở nên réo rắt hơn nhiều. Đặc thù của bước tiến này là chiếc khèn hiện vẫn rất phổ biến tại các cộng đồng dân tộc miền núi phía Bắc. Bên cạnh đó những loại nhạc cụ có kích thước lớn chế tác từ đồng đã làm nên diện mạo nhạc cụ đặc sắc của Việt Nam, tiêu biểu là Trống đồng và cồng chiêng. Tuy các quốc gia Đông Nam Á khác cũng sử dụng Trống đồng, nhưng tại Việt Nam, Trống đồng được nâng lên hàng quốc bảo, sử dụng trong cả âm nhạc, nghi lễ cúng tế và chiến trận. Lịch sử còn ghi lại tiếng Trống đồng oai nghiêm cất lên trong quân ngũ đời Tiền Lê, trong hội thề đời Lý để kêu gọi thần linh minh chứng. Cho tới nay, cồng chiêng vẫn là vật sở hữu quý giá đối với các dân tộc Tây Nguyên.
Tầng văn hoá thứ ba của các loại nhạc cụ cổ được hình thành khi người Việt đã biết lựa chọn các loại nguyên liệu tốt để chế tạo và biết cải tiến và quy cách hoá nhạc cụ của mình. Quá trình này kéo dài hàng trăm năm, hàng ngàn năm và còn đang tiếp diễn để đến nay chúng ta được sở hữu các loại đàn, sáo, trống… có hình dáng thanh nhã, âm điệu tốt hơn, trong trẻo hơn. Những chiếc bầu tre nứa xưa kia nay đã được sản xuất bằng gỗ quý, cũng như phím bấm trên cây đàn Đáy đã được tạo bằng đồng hoặc ngà voi, xương, chứ không chỉ bằng gỗ như trước kia. Cũng tương tự như vậy, các loại đàn Thập Lục, Tam Thập Lục, Tỳ Bà, Bầu… đều được trau chuốt hơn khi chế tác cũng như các âm điệu của chúng đã được chuẩn hoá tới mức bằng cả tâm hồn và bàn tay khéo léo của người dân Việt.Ngày nay chúng ta có thể bắt gặp ở trên khắp đất nước các loại nhạc cụ còn có lịch sử hàng ngàn năm, được nghe những bản nhạc viết về cuộc sống xa xưa của người Việt cổ. Và đó cũng chính là vốn văn hoá vô giá, là giá trị tinh thần khiến mỗi người Việt Nam có thể tự hào khi giới thiệu cùng bạn bè trên thế giới.

nhavui.com.vn

 

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 23291637