Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Nhac cu

Phạm Thúy Hoan : Giới thiệu vài nét về đàn bầu

  Đàn bầu ai gảy nấy nghe
Làm thân con gái chớ nghe đàn bầu

Câu ca dao trên chúng ta thường được nghe truyền tụng trong dân gian, đã phần nào nói lên được sức quyến rũ của cây đàn này.
Vâng, thật là tuyệt diệu, chỉ với 1 sợi dây thép căng dài trên mặt đàn, 1 đầu dây cột dưới đàn, 1 đầu dây cột vào cần đàn, trên cần có nửa trái bầu, thế rồi chỉ với một cây que ngắn trong bàn tay mặt, khảy vào một số điểm trên dây, người nghệ sĩ tạo ra vô vàn âm thanh quyến rũ:

Giới thiệu vài nét về đàn bầu

Nhà Giáo Ưu Tú - Nhạc Sĩ Phạm Thúy Hoan

Cây đàn bầu độc đáo Cách đặt tay trái trên cần đàn Đàn bầu trong đời sống âm nhạc dân tộcNhững đàn bầu cải biến



Một dây nũng nịu đủ lời
Nửa bầu chứa cả đất trời âm thanh

(Văn Tiến Lê)

Prof. Thuy Hoan talks about the dan bauCũng như hầu hết các nhạc khí khác của Việt Nam, đàn bầu không biết do ai sáng chế, và xuất hiện từ thời kỳ nào. Dựa vào chuyện kể của GS Trần Văn Khê, thầy nói rằng trong 1 bài tham luận về đàn bầu nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khóat, đọc tại Bulgary nhân dịp Liên Hoan Âm Nhạc Dân Gian, nhạc sĩ kể lại rằng:

Tương truyền ngày xưa có 1 người tên là Trương Viên cùng các trai tráng phải lên đường chống giặc. Trước khi đi, Trương Viên dặn vợ, nếu chẳng may loạn lạc khắp nơi, thì hãy dẫn mẹ trở về quê lánh nạn. Chiến tranh càng ngày càng khốc liệt, vợ Trương Viên phải dắt mẹ trở về quê, trên đường đi vất vả, cực khổ, nhiều khi nàng phải nhịn đói để nhường cơm cho mẹ. Một buổi sáng kia, khi đi ngang qua 1 làng nọ, bỗng nhiên người trong làng đổ xô ra niềm nở chào đón, lại còn đãi mẹ con 1 bữa cơm thịnh soạn. Hai mẹ con nhìn nhau ngơ ngác, không hiểu chuyện gì đang xảy ra nữa. Đợi cho hai người ăn xong, 1 bô lão trong làng mới nói lý do. Đó là mỗi năm làng phải tế cho hung thần cặp mắt của một người phụ nữ. Không muốn người trong làng bị móc mắt, làng bèn đạt ra lệ rằng mỗi năm đúng ngày giờ này, người phụ nữ nào đạt chân vào làng trước thì sẽ được đãi một bữa ăn thịnh soạn, sau đó thì bị xin cặp mắt. Nay bà lão đặt chân vô trước, vậy xin cặp mắt của bà lão. Nghe vậy, vợ Trương Viên òa khóc, rồi quỳ xin được hiến cặp mắt của mình thay cho mẹ. Dân làng bằng lòng, thế là họ móc cặp mắt nàng.

Cảm động trước tấm lòng hiếu thảo đó, Tiên trên trời bèn hiện ra và cho nàng cây đàn 1 dây, dặn rằng: "Cây đàn này sẽ giúp con nuôi được mẹ và sau này gia đình con sẽ được đoàn tụ." Nàng nhận đàn, lạy tạ Bà Tiên. Từ đó hai mẹ con dắt nhau đi đàn ca để kiếm tiền độ nhật.

Chiến tranh chấm dứt, Trương Viên trở về nhà thì không thấy mẹ và vợ đâu cả. Hỏi thăm mọi người thì cũng không ai biết. Đoán là hai người đã về quê, Trương Viên vội vã đi kiếm. Trên đường đi, anh cũng đi ngang cái làng có hung thần, hỏi thăm thì mọi người thuật lại hiếu thảo của nàng dâu, nhưn họ không biết sau đó hai mẹ con đi đâu nữa. Trương Viên buồn bã, đành lang thang đi tìm khắp nơi. Bỗng một hôm khi ngang qua một cái chợ nhỏ, Trương Viên nghe thấy tiếng đàn rất lạ, rồi lại thấy một đám đông đứng chen chúc nhau, hình như họ đang bị quyến rũ bởi tiếng đàn đó. Hiếu kỳ, Trương Viên lách vào coi, thì giật mình nhận ra vợ mình đang đàn 1 cây đàn lạ, còn mẹ đang ngồi ngã nón xin tiền. Trương Viên mừng rỡ, ôm chầm lấy mẹ và vợ, cả ba người khóc như mưa. Riêng người vợ thì bao nhiêu nhớ nhung, khốn khổ vất vả, lạ còn bị đui mù nữa khiến nàng tủi thân, tức khóc mãi, khóc mãi, khóc mãi đến khô hết nước mắt, rồi thì máu mắt chảy ra. Lạ thay khi dòng máu bắt đầu chảy cặp mắt nàng trở lại như xưa.

Mặc dầu đây chỉ là một truyền thuyết, nhưng khi một nhạc khí mà đã có được một truyền thuyết lưu truyền rộng rãi trong dân gian như thế đủ chứng tỏ rằng nhạc khí đó được yêu thích biết bao nhiêu.

Vì đàn bầu xuất phát từ dân gian, nên ít được nhắc đến trong sách sử. Phải đợi tới thời Vua Thành Thái, đàn bầu mới được thay thế đàn tam trong ngũ tuyệt tranh-tỳ-nhị-nguyệt và bầu. Tuy vây, trong sách Kiến Văn Tiểu Lục, Lê Quí Đôn có ghi lại rằng sứ nhà Nguyên khi sang nước Việt có nói đã thấy cây đàn 1 dây tại nước Việt.

Nói về cây đàn 1 dây, thì không phải chỉ nước ta mới có. Theo tài liệu của GS Trần Văn Khê, thì tại Châu Á, có nhiều cây đàn 1 dây:

Ngay tại Việt Nam chúng ta cũng có cái trống quân 1 dây.

Qua những đàn 1 dây kể trên, chúng ta nhận thấy rằng nghệ ĩ đều tạo âm thanh bằng cách thay đổi độ căng-chùng hoặc dài ngắn của sợi dây, mà không dùng kỹ thuật tạo âm bội như của đàn bầu, vì thế chúng ta có thể khẳng định rằng đàn bầu chính là nhạc khí độc đáo của dân tộc ta.


Ôi! Đàn bầu quê tôi! Đàn bầu quê tôi!
Nửa bầu mà rót hoài không cạn
Một dây thôi – nói biết bao lời
Cung thương tha thiết chơi vơi
Cung trầm sâu lắng…rạng ngời tình quê.
(Hoàng Trang)

trở về

Cây đàn bầu độc đáo

Bây giờ xin mời chúng ta làm quen với cây đàn bầu độc đáo của dân tộc ta.

IchigenkinNếu chỉ dừng lại ở chỗ tạo ra những âm thanh rời rạc thì đàn bầu chẳng thể làm cho ta mê mẩn hay xúc động được. Vậy đàn bầu hay ở chỗ nào?

Chúng ta cũng thấy rằng chính những kỹ thuật của tay trái đã nuôi dưỡng và làm đẹp âm thanh, cho âm thanh một hơi thở, một sinh khí, một cái hồn. Những kỹ thuật đó là gi? Xin chúng ta cùng tìm hiểu.

trở về


Cách đặt tay trái trên cần đàn:


Đàn bầu trong đời sống âm nhạc dân tộc

Có thể nói chưa có nhạc khí dân tộc nào của nước ta được thay đổi, cải biến nhiều như đàn bầu. Xin mời chúng ta xem thử.

trở về


Những đàn bầu cải biến

Một trong những nhạc sĩ đã đóng góp rất nhiều c6ng sức vào việc cải biến đàn bầu, đó là nhạc sĩ Phan Chí Thanh. Theo lời kể của nhạc sĩ thì ông đã chế ra nhiều loại đàn bầu, đặt tên như sau:

Tất cả những tìm tòi và thể nghiệm của nhạc sĩ Phan Chí Thanh, cho tới bây giờ, có cái được chấp nhận, nhưng cũng có cái không được chấp nhận. Dầu sao thì chúng ta cũng rất trân trọng tấm lòng của nhạc sĩ Phan Chí Thanh, một người đã gắn bó và hy sinh cả cuộc đời mình cho cây đàn bầu.

Một dây căng giữa ĐẤT TRỜI
Cần nghiêng nghiêng tựa dáng NGƯỜI vươn cao
Tiếng ngân ngân tận cõi nào
Dư âm rơi ngẩn ngơ vào tim ai.

(Nguyễn Hải Phương)

Đàn bầu không những được người Việt chúng ta yêu mến, mà còn được rất nhiều bạn bè năm châu ưa chuộng. Hầu như các chương trình nhạc dân tộc trong nước cũng như ở nước ngoài, không thể thiếu cây đàn bầu. Đàn bầu độc tấu, hòa tấu, đệm cho ca, đệm cho ngâm thơ, đệm cho Hát Chèo, Hát Bội, Cải Lương, v..v… Đàn bầu còn hòa chung với dàn nhạc giao hưởng nữa.

Hiện nay người học và biểu diễn đàn bầu rất đông. Tuy vậy, sách học đàn bầu lại chưa có nhiều. Có thể kể vài cuốn như: "Bài Đàn Độc Huyền" của Cố Nghệ Sĩ Ưu Tú Nguyễn Hữu Ba, sách "Học đàn bầu" của nghệ sĩ ưu tú Thanh Tâm và Trần Quốc Lộc, sách học đàn bầu của Bùi Lẫm, "Phương Pháp Đàn Bầu" của CLB Tiếng Hát Quê Hương.
Riêng về bande đàn bầu thì lại có rất nhiều: Đan Bầu Việt Nam- Dân Ca Quốc Tế, Đàn Bầu – Đàn Tranh, Tiếng Bầu Tiếng Trúc, Độc tấu Sáo Nhị Bầu, Làng tôi, v.v.

Qua những bande nhạc này chúng ta thấy nhạc khí Tranh- Sáo - Bầu thường hòa chung với nhau. Âm thanh của 3 nhạc khí này hòa quyện với nhau đã tạo ra 1 âm sắc đặc biệt quyến rũ đến nỗi đã có nhiều bande nhạc cũng mang tên là Tranh – Sáo – Bầu nhưng lại do đàn organ nhái theo.

Tóm lại: Với hình thức đơn giản, với kỹ thuật sử dụng bội âm một cách tài tình, đậc đáo đàn bầu đã tạo ra được sức quyến rũ kỳ lạ, xứng đáng với lòng yêu mến và hãnh diện của dân tộc ta.

Xin mượn lời nhà thơ Pháp Meray in trong cuốn sách "Học Đàn Bầu" của Nghễ Sĩ Ưu Tú Thanh tâm và Trần Quốc Lộc như sau:

Cây đàn bầu thật giống với con ngươì Việt Nam
Nghèo của mà giàu lòng
Gỉan dị mà thanh cao
Đơn sơ mà phong phú.

Xin cảm ơn quí vị.

Bài giới thiệu này đã được phát sóng trên Đài Truyền Hình TPHCM vào tháng 12-2003 (Chương trình Hộp Thư Âm Nhạc, biên tập viên Phương Thảo)

http://www.tienghatquehuong.com/Samples/VaiNetDB.htm 

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 23466952