Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Bài người khác

Nhận xét về công trình khoa học cấp bộ “âm nhạc cổ truyền và đời sống của nó trong xã hội đương đại




 

Hội thảo “âm nhạc cổ truyền và đời sống của nó trong xã hội đương đại”

Tôi đã tiếp xúc với đề tài này từ hơn một nǎm nay, khi các tác giả còn đang bề bộn trong giai đoạn thu thập tài liệu. Chứng kiến những vất vả, trǎn trở của họ trong suốt quá trình thực hiện, nhìn thấy công trình định hình dần từ những trang bản thảo đầu tiên còn mang dáng dấp dàn ý cho đến đợt chỉnh sửa cuối cùng, quả thực tôi chẳng còn giữ được thái độ dửng dưng, lạnh lùng của người ngoài cuộc nữa. Cũng như người ta thường cảm thấy gắn bó với đứa trẻ nhiều hơn nếu tận mắt thấy nó lớn lên từng ngày. Tự coi là “người nhà” của nhóm tác giả, tôi đã quen nhìn Âm nhạc cổ truyền và đời sống của nó trong xã hội đương đại như một thành quả cây nhà lá vườn. Chẳng ngại gì mà không vạch lá tìm sâu cho vườn nhà tươi tốt hơn, và thực tế với riêng công trình này, chúng tôi đã nhiều lần được tin tưởng giao cho nhiệm vụ “dọn vườn” rồi! Song, với công việc phản biện trước “công đường” lại chẳng dễ dàng chút nào. Tôi thấy rõ cái khó của mình: chê thì bị trách “vạch áo cho người xem lưng”, khen thì mang tiếng “người nhà hát người nhà khen hay”. Thôi thì đã chót nặng lòng với công trình rồi, nay cũng phải đành lòng theo nó tới... buổi nghiệm thu này.

Tầm quan trọng của một công trình khoa học về âm nhạc cổ truyền, trước hết là tính cấp bách. Càng đề cao công việc bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc trong âm nhạc, nhìn lại thế kỷ qua, càng thấy chúng ta đã bỏ lỡ quá nhiều thời gian, khiến cho một số thể loại nhạc cổ bị thất truyền hoặc biến dạng khá xa so với nguồn gốc, số khác chỉ còn lưu lại trong ký ức những người già và rồi chẳng mấy cũng lại âm thầm theo các cụ về với tổ tiên. Để kịp thời góp tiếng nói riêng vào sự nghiệp chung gìn giữ và phát triển vốn cổ, công trình Âm nhạc cổ truyền và vai trò của nó trong xã hội đương đại đã hướng tới hai mục đích chính mang tính xã hội và ý nghĩa ứng dụng: thứ nhất, tìm hiểu diện mạo nhạc cổ qua sự chuyển đổi chức nǎng sử dụng từ môi trường xã hội cũ đến đời sống hôm nay, khẳng định giá trị nghệ thuật và khả nǎng thích ứng của âm nhạc cổ truyền trong đời sống vǎn hóa tinh thần đương đại để thấy rõ hơn những biện pháp thích hợp trong bảo tồn và phát huy; thứ hai, góp phần gây dựng cơ sở tài liệu tổng hợp vốn đang rất tản mạn và thiếu hụt để đáp ứng nhu cầu giảng dạy và tìm hiểu về âm nhạc cổ truyền.

Có thể nói cả hai nhiệm vụ cấp bách nói trên đã được thực hiện một cách nghiêm túc và cần mẫn. Kết quả là hôm nay chúng ta có được trong tay 270 trang A4 tổng hợp khái quát về các loại nhạc cổ Việt Nam theo lối trình bầy dễ hiểu, dễ tra cứu, đáp ứng cho nhiều đối tượng khác nhau - chuyên ngành và ngoài ngành âm nhạc. Với ý nghĩ tổng hợp tài liệu, hệ thống chúng một cách khoa học theo mạch thời gian qua từng giai đoạn lịch sử đương đại, kết hợp với việc xem xét các góc độ sinh hoạt vǎn hóa nghệ thuật trong đời sống xã hội hôm nay, công trình đã thể hiện một tinh thần lao động cao và ý thức không ngừng học hỏi của nhóm tác giả trước một đối tượng nghiên cứu còn chứa đầy ẩn số là âm nhạc truyền thống dân tộc.

Sự chú trọng vào việc tổng hợp tài liệu đã dẫn đến một vài điểm riêng của công trình này. Đặc điểm chung nhất, đây là công trình hiền lành, củ mỉ, chân phương, tuy chưa tạo nên một tính cách độc đáo với những phát hiện sắc sảo, nhưng cũng phần nào cho thấy độ nhạy bén trong việc chọn lựa tài liệu, cái tỉnh táo sáng suốt để nhận biết hướng đi, dựa vào những ý kiến đúng đắn trong số những quan điểm có thể trái ngược nhau. Như vậy, công trình không có điểm gì sơ xuất thuộc hệ vấn đề và đã đáp ứng được mục tiêu đề ra nhấn vào khía cạnh xã hội nhạc học.

Xét về bố cục:

Trong Phần I - Âm nhạc cổ truyền trong xã hội phong kiến, các mảng âm nhạc dân gian, âm nhạc cổ truyền chuyên nghiệp, âm nhạc sân khấu được phân chia theo tiêu chí thể loại âm nhạc; âm nhạc tín ngưỡng được xem xét chủ yếu theo mục đích sử dụng; còn âm nhạc cung đình không bố cục theo một tiêu chí nhất định.

Trong Phần II - Âm nhạc cổ truyền trong xã hội đương đại, các mảng âm nhạc dân gian và tín ngưỡng (Chương I) được phân chia theo tiêu chí môi trường hiện diện của nó: môi trường “tự nhiên” gắn liền với lề lối sinh hoạt truyền thống, đời sống âm nhạc chuyên nghiệp và hoạt động quần chúng; các mảng âm nhạc cung đình và cổ truyền chuyên nghiệp (trong Chương II) được xem xét chủ yếu theo giai đoạn lịch sử (trước và sau 1975); mỗi loại hình thuộc mảng âm nhạc sân khấu (trong Chương III) được quan sát theo hai góc độ chính: hoạt động chuyên nghiệp và đời sống tinh thần xã hội.

Vậy là bên cạnh việc bàn bạc trao đổi để đi đến những điểm chung trong bố cục, mỗi tác giả vẫn có cơ hội “tách khỏi quỹ đạo” để tìm cho riêng mình một dàn ý phù hợp với tài liệu đã sưu tầm. Điều này có lúc đã mang lại vẻ linh hoạt, uyển chuyển, nhưng tiếc là không phải lúc nào cũng đủ lý lẽ thuyết phục. Nếu cây đũa chỉ huy trong bàn tay nhạc trưởng được vung cao hơn, thì cùng với tính biệt lập ở mỗi “bè” chắc chắn công trình sẽ vững hơn với mối liên kết giữa các mảng chủ đề và đạt tới tính thống nhất trong một tổng thể chung.

Xét về nội dung:

Vì nhấn mạnh vào ý nghĩa tổng hợp tài liệu (như đã nói trên) nên công trình mang đặc điểm “kế thừa” mạnh hơn “phát huy”, lan theo diện rộng hơn là đi vào chiều sâu. Nếu Phần I (giai đoạn phong kiến) được xem như cái phông nền thì Phần II (đương đại) là cái cốt lõi. “Nền” chiếm 164 trang, “lõi” - 93 trang (không kể Mở đầu và Kết luận). Tỷ lệ thua thiệt thuộc về “lõi” có thể là biểu hiện của sự thận trọng, khiêm nhường trong việc đánh giá hiện trạng, cũng có thể vì các tác giả chưa hoàn toàn bứt mình ra khỏi tính rụt rè, lệ thuộc vào nội dung tài liệu có sẵn. So với Phần I, nhìn chung nội dung Phần II đã chững chạc hơn, nhưng nó chỉ thực sự vững chắc, đầy đặn nếu được phát triển toàn diện, sâu đậm qua cách lập luận mang rõ tính cách độc lập ở mỗi tác giả trong từng mảng chủ đề.

Sau đây là vài nhận xét cụ thể theo từng chủ đề, trong đó tôi nhấn mạnh hơn vào giai đoạn đương đại là nội dung chính của công trình:

Về âm nhạc dân gian và tín ngưỡng: việc sử dụng phương pháp so sánh, tổng hợp và biết tận dụng kết quả điều tra xã hội học đã làm tǎng hiệu quả cho việc khắc họa hai bức tranh xưa - nay. Phần đương đại khá đầy đủ, rõ nét, tuy đôi chỗ chỉ dừng ở động tác liệt kê.


Về âm nhạc sân khấu cổ truyền: sự phong phú về thông tin và mạch lạc trong diễn giải đã làm nổi bật diện mạo và đời sống của các loại hình: tuồng, chèo, cải lương ở các giai đoạn khác nhau. Phần đương đại sẽ thuyết phục hơn nếu thoát khỏi sự ràng buộc vào những gì đã có trên vǎn bản sưu tầm, để có cái nhìn sống động và đầy đủ hơn về hiện trạng.

Phần Kết luận khẳng định vai trò chức nǎng sử dụng trong xã hội như một vấn đề mấu chốt làm nên diện mạo và dẫn đến sự sống còn của âm nhạc cổ truyền. Từ đây có thể đổi mới nhận thức về phương hướng gìn giữ và phát triển những giá trị nghệ thuật truyền thống. Nếu không kịp thời suy xét các biện pháp chuyển giao một cách thích hợp và sáng tạo, hoàn toàn tách rời âm nhạc cổ truyền khỏi môi trường sinh hoạt đích thực và tiếp tục con đường chuyên nghiệp hóa, sân khấu hóa vốn cổ, thì nguy cơ mất luôn “gương mặt đích thực” của âm nhạc cổ truyền là có thật! Ghi nhận những thành quả bảo tồn dưới hình thức “tĩnh”, các tác giả đã đề cập đến một trong những biện pháp quan trọng ở dạng “động”, đó là vấn đề đào tạo và giáo dục cộng đồng, tạo cơ hội cho âm nhạc cổ truyền được “lưu giữ bằng các hoạt động của con người trong chính môi trường đã sản sinh ra nó” (trang 270).

Để hoàn thiện công trình, các tác giả còn cần điều chỉnh cách hành vǎn, gọt rũa câu cú. Đừng quá tham lam trích dẫn, đừng tiếc những câu rườm rà, trùng lặp hoặc không thoát ý, những từ cầu kỳ, dư thừa, hoặc chưa chính xác. Nhiều hạt sạn ngôn từ tưởng chừng vặt vãnh ấy có thể ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng nội dung, giống như hiệu quả nghệ thuật của một tác phẩm âm nhạc chẳng còn nguyên vẹn khi nó bị trình bầy vấp váp, thỉnh thoảng sai một - hai nốt nhạc.

Đây là tác phẩm đầu tay của các thành viên trực tiếp thực hiện công trình. Sự tồn tại vài khiếm khuyết là chuyện thường tình và khắc phục chúng không phải là việc quá khó. Cho nên công việc nghiệm thu càng thêm ý nghĩa khi hướng tới một tầm nhìn xa hơn. Những khuôn mặt mới bổ sung cho đội ngũ vốn chẳng nhiều nhặn gì của ngành nghiên cứu âm nhạc nước nhà rất cần một sự khích lệ lớn từ phía các cơ quan trực tiếp quản lý chuyên môn (Bộ Vǎn hóa - Thông tin, Nhạc viện Hà Nội và Viện Âm nhạc), để từ bước khởi đầu đáng ghi nhận hôm nay, họ có thêm tự tin và ý chí tiếp tục tự nguyện dấn thân vào con đường khổ ải thì lắm mà vinh quang chẳng nhiều.

Dù tránh “tiếp thị” cho đội nhà, tôi vẫn muốn nói rằng sản phẩm cây nhà lá vườn này của chúng tôi là một thứ cây hiếm và nó đã cho những trái đầu tiên, tuy chất lượng chưa đồng đều. Ghi nhận thành quả đầu tiên này, chúng ta cũng nên lựa quả ngon trái chín kịp thời đưa đến người tiêu dùng, có thể trích đoạn công trình, công bố dần từng phần trên Thông báo khoa học của Viện Âm nhạc - tờ tạp chí duy nhất mang tính nghiên cứu chuyên ngành âm nhạc hiện nay.

Cuối cùng, tôi còn muốn nói lời chúc mừng với nhóm tác giả, đặc biệt các bạn trẻ chưa đến tuổi “tam thập nhi lập”. Thật vui mừng thấy các bạn lớn lên rất nhanh qua công trình này. So với chúng tôi cách đây gần 20 nǎm (lúc bằng tuổi các bạn hiện nay), thấy rõ các bạn thuận lợi hơn về nhiều mặt. Giờ đây tôi đã có cơ sở để tin rằng: 20 nǎm sau, các bạn nhất định phải vượt xa chúng tôi hôm nay trong sự nghiệp nghiên cứu âm nhạc cổ truyền dân tộc Việt Nam.

Nguyễn thị Minh Châu

Trích Viện Âm Nhạc Hà Nội,  

http://www.vnstyle.vdc.com.vn/vim/vietnamese/thongtin/bai_doisongamnhaccotruyen.html 

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 19972576