Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Đàn Mội Hmông

Thanh Tuyền : Người thổi hồn vào âm sắc đàn môi Việt

 (Toquoc) – Một chàng trai Hà Thành chính hiệu, nhưng lại thông thuộc những nẻo vùng cao của núi rừng miền Bắc hơn là phố cổ. 25 tuổi, xách ba lô ra khỏi nhà là tìm đến với bản với làng, để ăn ở bản, sống ở bản, để biểu diễn đàn môi dù chỉ là nhằm đem lại niềm vui cho đồng bào dân tộc…

6h37' ngày 09/09/2006

Bản để in ra Gửi trang này cho bạn bè

Người thổi hồn vào âm sắc đàn môi Việt

 

 

 
 

Nghệ sĩ trẻ Nguyễn Đức Minh

Trở về từ Festival Đàn Môi Quốc tế 2006 được tổ chức tại Hà Lan với danh hiệu nghệ sĩ trẻ tiêu biểu nhất, thành viên Việt Nam đầu tiên của Hiệp hội Đàn Môi thế giới vẫn âm thầm theo đuổi niềm đam mê tìm hiểu và nghiên cứu đàn môi của mình. Như một hiệp sĩ độc hành, anh lại lang thang điền dã tìm theo dấu chân của “người đẹp mang phong vị núi rừng” đó là chiếc đàn Môi.

Đơn thương độc mã để rồi gặp tri âm

Việt Nam được đánh giá là một trong những nước có nhiều loại đàn môi nhất thế giới. Tuy nhiên nếu tìm hiểu về đàn môi tại kho tư liệu của Viện Âm nhạc thì cái duy nhất có được là một đoạn nhạc kéo dài khoảng 2 phút do một người phụ nữ Mông ở Yên Bái biểu diễn. Thật xót xa khi đàn môi là một trong những minh chứng sống động nhất cho thấy sự phong phú của âm nhạc cổ truyền Việt Nam nhưng tài liệu về môn nghệ thuật này lại hầu như không có gì.

Cho đến nay, Đức Minh được đánh giá là người duy nhất trong số 85 triệu người Việt Nam chơi đàn môi một cách chuyên nghiệp. Con đường đến với đàn môi của Đức Minh hoàn toàn tình cờ. Năm 2000 khi nghe qua CD nhạc đa sắc tộc của nước ngoài, anh chợt nhận thấy có một đoạn âm thanh rất lạ đối với một người theo học khoa nhạc cụ dân tộc mười mấy năm như anh. Chỉ đến khi một người bạn mang từ Sapa về một chiếc đàn môi của người Mông thì những băn khoăn của anh như được gỡ bỏ. Từ đó anh như bị hút vào thế giới mới mẻ, độc đáo và nhiều màu sắc của loại nhạc cụ này.

Đức Minh biểu diễn đàn môi cùng đồng bào dân tộc thiểu số

Trên con đường tự học, tự mày mò và khám phá của mình, Minh gặp được hai người bạn cũng cùng chung niềm đam mê với mình. Người thứ nhất là Clements Voight – một nhạc sĩ trẻ người Đức, vì đam mê tiếng đàn môi của người Mông mà tìm đến Việt Nam. Trang web: danmoi.de cũng là do anh lập ra để giới thiệu và kinh doanh đàn môi Việt. Chính Clements là người đầu tiên dạy cho Đức Minh biết về kỹ thuật chơi đàn môi hiện đại để rồi từ đó anh kết hợp và sáng tạo cùng với kỹ thuật chơi dân gian đầy ngẫu hứng của mình. Người thứ hai là giáo sư Trần Quang Hải - một chuyên gia nghiên cứu về âm nhạc dân gian, một trong những người sáng lập ra Hiệp hội Đàn Môi quốc tế. Đức Minh nói đầy tự hào về người thầy của mình: “Clements là người thầy đầu tiên nhưng GS Quang Hải mới là người thầy lớn nhất của tôi. Người cho tôi một cái nhìn rộng lớn để theo đuổi đam mê của mình, cho tôi thấy được vị trí đáng tự hào của đàn môi Việt Nam trên bản đồ đàn môi thế giới.”

Nghệ sĩ trẻ tiêu biểu nhất của Festival

Tại Festival Đàn Môi Quốc tế 2006, Đức Minh cùng với 3 nghệ sĩ đến từ Nga, Pháp, Trung Quốc được trao giải nghệ sĩ xuất sắc nhất. Có thể nói đây là cơ hội tốt để đàn môi Việt Nam tạo dấu ấn riêng của mình trong làng đàn môi chuyên nghiệp của thế giới. Anh cho biết: “Đến với Festival, ngoài những bài dân ca cổ của người Mông, tôi còn đem cả những bản nhạc do chính tôi sáng tác cho đàn môi châu Âu, đàn môi trẻ của người Việt và đàn 4 lá của người Trung Quốc. Mọi  người vô cùng ngạc nhiên khi nghe đĩa CD tự thu của tôi và khi thấy tôi chơi được hầu hết các loại đàn của các nước bạn.”

Theo Đức Minh, đàn môi có ở hầu hết các châu lục trên thế giới. Ở các nước đều có các trường đại học dạy về đàn môi, thậm chí tại Nga có hẳn một Viện Bảo tàng về Đàn môi. Tuy nhiên không đâu sánh được với Việt Nam về sự phong phú cũng như độ chuẩn của bồi âm. Nếu đàn môi ở châu Âu khá giống nhau thì ở Việt Nam lại có hơn chục loại đàn môi với những kiểu dáng, âm thanh khác nhau.

Khá tự ti khi lần đầu đến với Festival hoàn toàn độc thương độc mã, nhưng sau này Đức Minh lại thấy vui và tự tin vì những đóng góp của mình tại Festival. Mỗi khi biểu diễn đàn môi của dân tộc nào, anh lại chỉ cho khán giả nhìn thấy trên tấm bản đồ vùng sinh sống của dân tộc ấy, cũng như giới thiệu những nét văn hoá độc đáo của họ. Khán giả không chỉ được nghe anh “chơi” đàn môi mà còn được hiểu thêm về văn hóa Việt, được khám phá những nét đặc sắc của đất nước này. Đức Minh đã thật sự thành công khi dùng chiếc đàn môi tạo nên một nhịp cầu văn hoá đưa bạn bè quốc tế đến gần nhau hơn.

Sắp tới, Đức Minh sẽ cho ra một cuốn sách gồm hai phần: văn hoá đàn môi của từng vùng ở Việt Nam và kỹ thuật diễn tấu của đàn môi. Bên cạnh đó là các phụ bản DVD các bản đàn môi cổ, tài liệu anh thu thập được qua các chuyến đi thực tế của mình cũng như các sáng tác đương đại viết cho đàn môi của chính anh. Cùng với GS.Lê Phổ, thời gian tới anh dự định sẽ tổ chức các buổi giao lưu với sinh viên nhằm giúp họ đến gần với đàn môi hơn.

Cẩn thận lau chùi “hộp đồ nghề” với hàng chục loại đàn xíu xíu của mình, Minh vừa lẩm nhẩm theo giai điệu bài hát về đàn môi: “Anh ngắt chiếc lá đặt lên môi, lá kêu tiếng nghe thật hay, em mới nhẹ bước tới đây, tiếng lá kêu thật dài, em nhẹ bước tới nơi này…”. Minh bảo: “Mình tìm thấy cái gì đó rất tình tứ trong đàn môi, nó như là nhạc cụ của những trái tim biết yêu. Nó như lời tâm tình thầm kín, không cần nói ra mà người ta vẫn hiểu được bởi âm sắc đàn môi rất gần gũi với giọng nói của con người.”

Với niềm đam mê không mệt mỏi, không vụ lợi của mình, Minh vẫn đang nỗ lực hết sức mình để giữ gìn, tìm hiểu và khám phá nét hấp dẫn của đàn môi. Anh tâm sự: “Chỉ lo một ngày nào đó khi người ta quan tâm và muốn nghiên cứu đàn môi thì chẳng còn gì mà nghiên cứu nữa.”. Nỗi lo lắng của Minh rất có cơ sở khi hiện nay tại nhiều vùng vốn là quê hương của đàn môi đã không còn ai chơi loại nhạc cụ này nữa. Và khi các nghệ nhân cao tuổi mất đi, các bản đàn môi cổ quý giá của dân tộc liệu có còn được thế hệ sau lưu giữ…? Đây không chỉ là nỗi lo riêng của một người đam mê đàn môi như Đức Minh, mà còn là vấn đề đáng quan tâm của cả xã hội khi đàn môi – môn nghệ thuật cổ truyền độc đáo của văn hoá dân tộc đang đứng trước nguy cơ bị mất mát, thất truyền…/.

 

Đàn môi thuộc loại nhạc khí tự thân vang, được làm bằng kim khí, đồng thau và tre. Nó có hình dáng nhỏ nhắn, dài tầm 7 –10cm. Lưỡi đàn bằng đồng, lưỡi hở để khi kề môi vào thổi sẽ rung. Âm thanh được phát ra từ hơi thổi và tay gẩy. Đàn môi có thể thổi được tất cả các nốt nhạc, các thể loại dân ca. Ở Việt Nam đàn môi là một trong những loại nhạc cụ được đồng bào dân tộc thiểu số rất ưa chuộng. Đa số là trai gái người Mông thường dùng đàn môi để tỏ tình, trao duyên.

 

Thanh Tuyền (thực hiện)

 

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 21236005