Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Nhac cu

Đỗ Dũng : Vì sao gọi Song Loan là « TỔ » ?

 Đây là một thắc mắc rất chính đáng và không đơn giản. Bởi lẽ, các nhà nghiên cứu âm nhạc của dòng nhạc Ngũ cung quá ít và chưa hệ thống đưọc nguyên lý của nó. Những đúc kết đã qua vẫn mang tính kinh nghiệm, các phát hiện đưa ra khái niệm và định lý hãy còn rời rạc, ít nhiều ảnh hưởng chủ quan . Có lẽ phương pháp tiếp cận và xác định đối tượng để nghiên cứu vẫn còn quá mờ nhạt với nhiều nguyên nhân. Chúng tôi cũng chỉ dựa vào kiến thức qua kinh nghiệm và căn cứ một vài tài liệu tương đối, hy vọng rằng phần nào đáp ứng sự thắc mắc của các bạn .

 

Vì sao gọi Song Loan là « TỔ » ?

 

Đỗ Dũng

 


Như chúng ta đã biết, dòng nhạc Ngũ cung (năm âm - thất thanh) có từ rất lâu đời trong dân gian nước ta, nhưng khi phát hiện và tương đối được định hình là thời kỳ phong kiến, có thể tính từ cái mốc đầu triều Nguyễn. Nhạc Lễ từ dân gian tự phát, sau đó các vua chúa tổ chức thành qui củ, đưa vào cung đình để phục vụ cho vua chúa và các đại lễ trong Quan – Hôn – Tang - Tế, nên gọi là Nhã Nhạc cung đình Huế (triều Nguyễn xây dựng cung đình ở cố đô Huế). Trong cơ cấu dàn nhạc cung đình, được tổ chức thành một hệ thống nhạc cụ : bộ kéo, bộ khảy, bộ hơi, bộ gõ. Mỗi bộ được kết cấu nhiều loại nhạc cụ cùng thuộc tính và đồng nhất tính năng . Song loan, là một trong những nhạc cụ nằm trong bộ gõ.

Trong hệ thống nhạc lễ, ngoài song loan còn có các nhạc cụ như : trống , bạc sừng trâu, thanh tre, đấu, chập chõa…. thì song loan là một loại nhạc cụ thứ yếu mà thôi, trống lễ mới giu vai trò chủ yếu và giữ giềng mối trong tổng thể của nó . Nhưng từ khi nhạc tài tử xuất hiện, thì song loan được cơ cấu trong dàn nhạc tài tử cải lương . Nó là một nhạc cụ có chức năng và vai trò rất quan trọng, nhưng về nhân sự trực tiếp gắn kết với nó thì lại không được biên chế chính thức. Có nghĩa là, mỗi nhạc cụ trong dàn nhạc là do một nhạc công đảm trách, còn song loan thì không cố định, bất cứ nhạc công nào cũng có thể sử dụng nó, nhưng phải là người có năng lực chỉ huy dàn nhạc, tức là nhạc trưởng .

Song loan có hình dáng bé nhỏ nhất so với các nhạc cụ khác, một mảnh gỗ tròn chưa bằng miệng chén, được xẻ miệng sâu vào thân khoảng 1/3 để thoát âm, có cần gõ bằng sừng trâu uốn mỏng hoặc lá thép có độ co bật, trên đầu cần có gắn miếng gỗ nhỏ để gõ xuống thân của nó, tạo ra tiếng kêu – âm thanh « Cốp ! Cốp ! ». Âm thanh của song loan có cao độ lớn nhất và âm vực rộng vang rất xa, không cần qua hệ thống khuếch đại mà từ xa ta có thể nghe rõ hơn các nhạc cụ khác trong dàn nhạc tài tử - cải lương . Nó có tần số cực lớn, theo một chuyên gia vật lý đánh giá, khả năng tần số của nó trên 3.000 MHz.

Song loan là một biểu trưng trong dàn nhạc tài tử cải lương, nó có vai trò rất quan trọng trong việc giữ trường canh cho các nhạc cụ khác theo đó mà giữ tiết tấu nhịp điệu của mình trong hòa tấu. Người giữ song loan ngày xưa phải là thầy đờn (đờn Kìm), từ sau 1975 thì người giữ song loan là Guitar chánh, nhưng gần đây một số nơi ở SKCL, người đờn Kìm lại giữ song loan, còn đờn ca tài tử thì đờn Kìm phải giữ song loan. Tất cả các nhạc công phải hướng theo tín hiệu song loan mà giữ trường canh tiết tấu theo nhạc trưởng (người giữ song loan) và báo hiệu để kết thúc một giai điệu .

Ví dụ, điệu Xuân tình, Phụng Hoàng, hay giai điệu nào đó, cải lương không sử dụng hết bản mà chỉ một số câu một số lớp nhất định, thì khi gần chấm dứt, song loan báo hiệu bằng cách gõ đúp hai cái « Cốp ! Cốp ! » liên tục và hai nhịp sau đó ca đờn ngưng một lượt. Nhờ vào đó, người đờn diễn tấu tự tin một cách độc lập, phóng túng ngón đờn chữ nhạc một cách bay bướm, người ca thể hiện cảm xúc qua ca từ đi vào tâm trạng nhân vật hoặc sử dụng kỹ thuật luyến láy, lạng lách mà không lo ngại chênh nhịp.

Vậy, có thể nói song loan là nền tảng của nhịp điệu cho cả nhạc và ca, nhất là các bản ngắn trong cải lương  « ca nói » của các diễn viên đạt yêu cầu là nhờ có tính hiệu của song loan . Vì thế, trong giới cải lương tôn vinh song loan như « Tổ » là vậy .

 

Trích Sân Khấu TPHCM, trang 30-31, số 848, phát hành ngày 18 – 06-2007, TPHCM, Việt Nam

 

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 22050219