Music news from a Vietnamese traditional musician

Nguyên nhân của bế tắc này có nhiều nhưng chúng tôi chỉ bàn đến ở đây tình trạng “ăn xổi" vốn đã bén gốc lâu nay trong âm nhạc Việt Nam.

NSND Đặng Thái Sơn

Có một nghịch lý đang diễn ra với nền âm nhạc nước nhà là: Xã hội càng đi lên thì âm nhạc càng đi xuống.

Nếu trong thời kỳ chống Mỹ chúng ta xây dựng cho mình được một nền âm nhạc cách mạng hào hùng có tầm ảnh hưởng sâu rộng tới quần chúng, dù có rất nhiều khó khăn gian khổ thì ngày nay âm nhạc của chúng ta đang là con số không so với rất nhiều nước trên thế giới.

Muốn xây dựng được một nền âm nhạc tiên tiến thì đòi hỏi chúng ta phải có những chiến lược lâu dài. Nhưng gần 20 năm nay chúng ta đã không có được một sự quan tâm đúng đắn dẫn đến hậu quả là tạo một nền âm nhạc đầy bế tắc.

Ăn xổi trong đào tạo

Tư tưởng "ăn xổi" thể hiện rất rõ trong công tác đào tạo âm nhạc trong những giai đoạn dài vừa qua. Để tạo ra một tài năng âm nhạc đòi hỏi phải có một chiến lược rất lâu dài. Mà trong đó vai trò của người thầy người cô hướng dẫn các em là rất lớn. 

Trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước cũng như giai đoạn bao cấp khó khăn chưa bao giờ chúng ta lơ là trong việc đào tạo các thầy cô “nghệ thuật”.

Đặng Thái Sơn, Tôn Nữ Nguyệt Minh, Lê Dung, Quốc Hưng, Bích Việt, Quang Thọ… là những cái tên đứng cao nhất trên bục vinh quang của các cuộc thi âm nhạc quốc tế. Ngoài tài năng thiên bẩm họ có được thành công đó có phần lớn là do các thầy cô vun đắp nên.

NSND Quang Thọ

Âm nhạc của chúng ta đi sau thế giới rất nhiều nên chuyện đi tu nghiệp là điều kiện tiên quyết để theo kịp thế giới. Thầy cô có thu được những kiến thức cập nhật mới có thể đào tạo ra các học trò có đủ tầm vóc lớn để thi thố tài năng với bên ngoài.

Thế nhưng từ sau khi Liên Xô tan rã chúng ta đã mất đi cái nôi đào tạo âm nhạc lớn. Không còn chế độ tài trợ cho tu nghiệp sinh, nhà nước lại không bỏ tiền cho họ đi học nên hiện nền âm nhạc của chúng ta đang bị thế giới bỏ xa. Những gì các tài năng âm nhạc của chúng ta đang tiếp thu là phương pháp của những năm 40, 50 của thế kỷ trước. Nó quá lạc hậu so với thế giới.

Ngay trong khâu đào tạo chúng ta đã không có được người thầy tốt thì hỏi làm sao có trò hay. Các lớp sinh viên ra trường được giữ lại làm giảng viên. Chắc chắn với cái vòng luẩn quẩn đó thì phải còn rất nhiều thời gian nữa những cái tên Việt mới được xướng lên trong các cuộc thi âm nhạc quốc tế. 

Trong những năm gần đây ở các cuộc thi âm nhạc dành cho các tài năng trẻ chúng ta đã giật được không ít giải thưởng. Nhưng cũng đã không ít tài năng mới chớm nở này lại lụi đi ngay sau đó. Số còn lại hầu hết tự túc ra nước ngoài học tại các nhạc viện lớn của thế giới.

Tất nhiên nền âm nhạc bác học của chúng ta còn thua kém nhiều so với thế giới, chuyện đi nước ngoài học của các tài năng trẻ là tốt cho sự nghiệp của họ sau này. Nhưng điều đáng nói ở đây là chúng ta chỉ biết ăn xổi.

Họ đi học hoàn toàn không có được một sự đầu tư trợ giúp nào. Sau này nếu họ được vinh danh chúng ta lại chạy đến để thơm lây. Đây là thực trạng đáng buồn, chúng ta đang tự động viên chính mình bằng những hào quang không do chúng ta làm nên.

Những Văn Hùng Cường (piano), Trần Hữu Quốc, Nguyễn Quốc Trường, Bùi Công Duy (violon)… - nếu nói họ là tài năng âm nhạc Việt Nam có lẽ không đúng lắm. Đúng hơn phải gọi họ là tài năng âm nhạc người Việt. Bởi họ được thụ hưởng một nền đào tạo của âm nhạc nước ngoài hơn nữa lại hoàn toàn bỏ tiền túi ra học. Chúng ta không hề ghi dấu gì trong việc hun đúc lên tài năng của họ. Vậy lẽ ra chúng ta không nên vơ vào mình mới phải...

Ăn xổi trong quản lý

Có lẽ thành công lớn nhất của âm nhạc Việt cho đến nay là tạo ra được dòng nhạc cách mạng có ảnh hưởng sâu suốt mấy chục năm qua. Âm nhạc đương đại của chúng ta có gì? Đến giờ nó vẫn là con số không.

Cái thời ấy khó khăn là thế chúng ta luôn có những chính sách khuyến khích các tài năng. Một Đỗ Nhuận lần đầu tiên cho công diễn một vở opera bằng tiếng Việt, cô Sao. Một Hoàng Việt với bản giao hưởng đầu tiên, Quê hương.

Nếu không có sự sáng suốt trong công tác quản lý thử hỏi những nhạc sĩ tài năng đó liệu có cơ hội để thể nghiệm những sáng tạo mới của mình không? Và nền âm nhạc Việt có được những bước phát triển lớn mạnh vào thời đó không?

Nghệ sĩ Violon Bùi Công Duy

Trong những năm gần đây người ta nói nhiều tới âm nhạc thể nghiệm. Có bao giờ chúng ta tự hỏi tại sao các cuộc thi và trình diễn âm nhạc thể nghiệm lại luôn được gắn với tên các trung tâm văn hóa nước ngoài ở Việt Nam?

Để đưa nền âm nhạc Việt Nam tiến kịp với thế giới thì cần rất nhiều những thể nghiệm mới. Dù là không thu được kết quả tốt thì vẫn phải thể nghiệm để từ đó rút ra cho mình một hướng đi thích hơp nhất. Nó là cái giá phải trả cho bất cứ một sự tiến lên nào. Nếu sợ không thể nghiệm thì sẽ không bao giờ chúng ta xây dựng được một nền âm nhạc tiên tiến. Nhưng thực sự chúng ta... đang sợ.

Bởi sợ nên các chương trình thể nghiệm luôn không có một sự hỗ trợ nào từ phía các cơ quan quản lý âm nhạc. Như một nhạc sĩ từng "thể nghiệm", tự bỏ tiền túi ra "làm nhạc cho ra trò", đã nói “Họ chỉ thích ăn xổi”.

Khi anh làm một chương trình thể nghiệm phối hợp nhạc cụ dân tộc và những nét nhạc hiện đại thì "họ" cứ... đứng nhìn. Bởi nếu có thất bại thì mình anh chịu, coi như đấy là chuyện của riêng anh. Nhưng nó đã thành công, có tiếng vang, khi nghe hơi đó, thì "người ta" lại ào tới khen ngợi, xin phát biểu này nọ... 

Câu chuyện này lặp lại ở khá nhiều cuộc thể nghiệm. Người trong cuộc chỉ biết cười trừ. Bỏ tiền túi ra làm, khó khăn, vất vả có khi là những chắt chịu bao năm của họ cuối cùng cũng chỉ để lại cho mình một chữ “sướng”. Họ được làm thứ họ thích, sướng thì sướng thật nhưng liệu được sướng bao nhiêu lần như vậy?

Bởi không phải bất cứ lúc nào và bất cứ ai có ý tưởng là cũng đủ điều kiện thể hiện ý tưởng đó. Khá nhiều nhạc sĩ trẻ hiện nay có tâm huyết muốn đưa nền âm nhạc Việt tiến lên kịp thế giới cũng như “xuất khẩu” nhạc Việt ra thị trường thế giới nhưng lực bất tòng tâm.

Tất nhiên, tài năng và quan hệ của họ đến đâu cũng là một chuyện, nhưng chuyện khác là điều kiện, môi trường để tiến ra bên ngoài thì vẫn luôn èo uột như nền âm nhạc của chúng ta hiện nay.

Nhiều nhạc sĩ ta bày tỏ họ rất mong sẽ có được một cái bắt tay hỗ trợ đầu tư từ phái các cơ quan quản lý. Nhưng khi nhà quản lý còn "mắc" ở nhiều khâu, chỉ mải miết lo các hoạt động văn hóa - nghệ thuật nói chung và âm nhạc nói riêng mỗi dịp lễ lạt, phong trào còn chưa chu tất và công chúng ít quan tâm đến thì tất nhiên là nhiều "dự định" sẽ còn tiếp tục phải chờ...

Hiện nay, chúng ta cần một sự đổi mới tư duy sâu rộng để tạo ra cho mình môt hướng đi dài hơi chứ không thể để mãi tình trạng “ăn xổi” như những năm qua. Trong đó yêu cầu đổi mới trước tiên là trong công tác quản lý. Bởi quản lý có tốt mới đưa ra được các chiến lược đúng đắn từ đó sẽ kéo toàn bộ nền âm nhạc lên.

Còn nếu các cơ quan quản lý cứ ngồi khoanh tay hay thấy khó ngoảnh đi, thấy tiếng thơm tìm đến thì có lẽ sẽ không bao giờ chúng ta có được một nền âm nhạc đương đại bằng bạn bằng bè.

Theo Việt Tú