Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » Nhạc mới

Dã Mai : Thưa chuyện cùng sến nương

 Mỗi khi nghe ai hát những câu đại loại như là, “Ai đã từ yêu mà chưa từng khóc  Ái ân bây giờ là nước mắt Em lên xe hoa rồi” là tôi lại dị ứng và“phang” liền, “Ôi là sến, sến chảy nước!” Một ngày nọ, người lên xe hoa là người tôi yêu, mà lại không yêu tôi. Tôi bắt gặp trái tim mình đập thoi thóp, mắt thì không dưng cay nhòe.

 

Thưa chuyện cùng sến nương

Cập nhật lúc 7:33:07 AM - 09/11/2006

SenNuong.jpgDã Mai




Ôi, tôi khóc! Không dưng những lời ca mà lâu nay tôi vẫn thường chê bai nhạo báng lúc này lại như tiếng lòng tôi thổn thức. Bất giác tôi say sưa lẩm nhẩm hát theo. Có điều vì sợ bị cười là sến nên tôi cố ghìm cho nước mắt chảy vào trong, cố giữ cho gương mặt rất lạnh. Để khỏi tự ngượng, tôi an ủi mình rằng, dù có sến thì ta sẽ sáng tạo ra một loại sến mới: Sến (hậu?) hiện đại chăng? Tôi “ngộ” ra rằng, ai cũng đôi lần sến trong đời, ai chối là người đó nói dối. Sến không chỉ được gói gọn trong phạm trù những ca khúc, mà nó còn bàng bạc trong nhiều mặt như: hành vi, tình cảm, sinh hoạt của con người. Và có nhiều, rất nhiều, ca khúc sến được viết ra bằng cảm xúc chân tình đã lay động con tim chai đá của tôi. Từ ấy, trong tôi nắng chiều rực rỡ, tôi giác ngộ và yêu sến! Hiểu ra rằng phần lớn các nhạc sĩ viết nhạc sến vì họ có tài thể hiện mình, được thuận tay hơn, trong thể loại nhạc này, chứ không phải vì họ chạy theo số đông thính giả.

Một ca khúc phổ thông gồm có hai phần: phần ca từ và phần giai điệu. Thật sai lầm khi cho rằng ca từ  phải là lời thơ, phải có thi tính, hay phải mang các yếu tính về tu từ pháp của thơ. Thật ra, nó không nhất thiết phải theo đúng niêm luật, số chữ, số câu của bất cứ thể thơ cổ điển nào. Nó cũng có thể lập đi lập lại, mở ra rồi khép vào; hay chấm câu, xuống dòng rất tùy tiện không khác với kỹ thuật tu từ của thơ tự do. Tiết tấu tự nhiên của ca từ phải theo đúng với tiết tấu của dòng nhạc kẻ phía trên nó. Sai nguyên tắt này sẽ bị xem là “cưỡng”. Chúng ta bắt gặp rất nhiều những câu hát bị cưỡng như thế. Ví dụ, “Xuyên lá cành trăng lên lều vái (lều vải)”  chẳng hạn.

Sở dĩ tôi phải dài dòng như vậy là vì tôi muốn chứng minh rằng, việc viết ca từ là một sân chơi đặc thù với những luật chơi riêng của nó. Nhưng khi ngôn ngữ được trau chuốt mượt mà quá, mượt mà đến mức son phấn hóa ngôn ngữ, thì sẽ thành ra sến. Chẳng hạn nếu ta hát, “Người yêu tôi đi lấy chồng, tôi buồn quá!” thì không có gì để nói. Nhưng nếu ta đặt tay lên ngực rồi thổn thức, “Em lên xe hoa rồi con tim tôi nhuốm máu, giọt lệ sầu thánh thót tuôn rơi” thì sến, sến quá.

Tôi lại nghĩ, sến được phát sinh do sự cường điệu quá liều lượng, quá mức cần thiết về mặt cảm xúc trong ca từ cũng như trong giai điệu. Điều này không lạ trong các loại hình nghệ thuật có tính ước lệ. Và0_VanNghe093006W.jpg sự cường điệu này vẫn cần thiết để đáp ứng việc thể hiện nhiều tình trạng tâm cảm của con người. Nhất là trong lãnh vực tình yêu. Tuy không thể thực hiện một cuộc nghiên cứu, làm một thống kê chính xác, nhưng tôi nghĩ có hơn 70% nội dung của các ca khúc của dòng nhạc sến là về tình yêu, thường là về các mối tình dang dở. Phần còn lại có nội dung ca ngợi quê hương, loại này thường có không khí, hình ảnh của làng quê và những hoài niệm tuổi thơ. Đặc biệt rất ít ca khúc sến mang hình ảnh, tâm cảm của đời sống đô thị; Những yếu tố này cũng tương đồng với thể loại nhạc đồng quê của Mỹ (country songs).

Ngoài ra, một số ca khúc sến, loại sến xoàng, có một yếu tố đặc biệt là tính triết lý vặt. Tính triết lý vặt này thường hiện diện trong những ca khúc có nội dung mang những nỗi đau đời, những nỗi nhân tình thế thái, hay các ý tưởng thiền đạo hay siêu hình giả cầy; với ngôn ngữ  và phương cách thể hiện trầm thống, nghiêm trọng nhưng thật ra chúng chỉ là những cảm xúc, ý tưởng loại nhức đầu sổ mũi, nhảm và rởm, nhưng tác giả cố gắng mông má cho mang màu sắc triết lý. Ví dụ loại chúng ta thường gặp là, “sống trên đời này người giàu sang cũng như người nghèo khó mai đây chết rồi trở về cát bụi giàu có như nhau người ơi hãy nhớ cát bụi là ta”. Hoặc: “đã biết khi yêu là khổ đau / mà sao con tim vẫn dại khờ / lòng người thay đổi / cuộc đời nhiều gian dối / lòng người nhiều gian dối mà ta đâu có biết được đâu.”.

Nhân đây xin nói thêm một ý ngoài phạm trù âm nhạc: tính triết lý vặt này cũng thường hiện diện trong nhiều lãnh vực văn nghệ khác, như thi ca chẳng hạn. Có nhiều người làm thơ có tham vọng kiêm nhiệm luôn nhà tư tưởng lớn. Có tham vọng là điều tốt, nhưng việc thiếu học hỏi, thiếu sự mài giũa tri thức của mình, để rồi sản sinh những tác phẩm ì ạch mang vác các ý tưởng vặt vãnh, èo uột, và khiên cưỡng, thì đó là sự thất bại. Tệ hơn nữa, hành vi thiếu ý thức về vốn liếng tri thức của chính mình, và mang sự nghèo nàn về tri thức ấy để áp đặt lên tinh thần người khác, thì đó là sự lố bịch.

“Chất sến” trong một ca khúc thường nằm ở cả hai phần ca từ và giai điệu, nhưng cũng có những trường hợp ngoại lệ, chất sến chỉ nằm ở một phần thôi. Có khi ở phần ca từ, có khi lại nằm ở giai điệu. Trong thị trường âm nhạc hôm nay, những ca khúc sến (có nên gọi là “sến ca” chăng?) so với anh chị của chúng ra đời trong những thập niên trước, có những thay đổi nhất định về cả hai mặt: ca từ cũng như giai điệu, Ca từ  hôm nay được cập nhật những thông tin, phương tiện và hình ảnh đời sống hiện đại (ví dụ, như việc sử dụng e-mail thay vì thư tình để tâm tình như trước), nhưng lại thường được viết một cách dễ dãi, kém đầu tư , kém trau chuốt hơn.

Giai điệu hôm nay thường nhanh, sôi nổi. Ví dụ: “Cứ mãi nhắm mắt bước đi trong mơ / bao tháng năm trong cuộc đời / để rồi giật mình khi nhìn lại ta tay trắng cũng như ngày xưa / từng lời nguyện cầu giờ đây đã vỗ cánh bay xa vọng vào hư không cho nỗi đau ôm ấp con tim dại khờ.”  (Nhạc và lời của Nguyễn Hoài Anh, ca sĩ Ưng Hoàng Phúc hát).

Chất sến không chỉ hiện diện trong ca từ, mà còn trong phần giai điệu nữa. Giới chuyên môn cho rằng sở dĩ như vậy là do tác giả sử dụng quá nhiều những quãng (interval) thuận, hay là lạm dụng quá nhiều dấu hoa mỹ (luyến, láy). Nhưng tính sến sẽ giảm nhiều nếu ca khúc được phối với hòa âm của nhạc Jazz. Lại có người cho rằng ca khúc viết theo điệu Boléro là sến. Không hẳn vậy. Những bài boléro của Argentina nói riêng và Châu mỹ La tinh nói chung thì rất sang, không chút sến nào cả. Ở Việt Nam, những bài boléro của Hoàng Nguyên (Ai lên xứ hoa đào), Lê Uyên Phương (Còn nắng trên đồi) được nhiều người cho là sang trọng ở cả hai mặt ca từ và giai điệu. Và Trúc Phương, người đã viết rất nhiều ca khúc boléro tài hoa theo lối kể chuyện, tâm tình (récitatif) rất lạ, đôi khi mang âm hưởng dân ca Nam bộ (Ai cho tôi tình yêu).  Tác phẩm của ông đã tạo thành một điệu boléro rất riêng. Điều này không phải ai cũng làm được. Đáng buồn là trong khi người ta kiếm bạc tỉ với nhạc của Trúc Phương, thì chính tác giả lại sống và qua đời trong đói nghèo.

Những ca khúc sến thật ra dễ hiểu và dễ viết, nhưng viết được cho hay lại là không dễ tí nào. Có những bài viết ra với mục đích thương mại, nhưng có những bài được viết với tất cả chân tình. Vì sự chân tình đó, sức truyền cảm của chúng rất mạnh, chinh phục cả giới trí thức lẫn bình dân. Thật lòng, tôi nghĩ rằng nếu thủ tiêu tất cả ca khúc sến ra khỏi âm nhạc của Việt Nam, chúng ta sẽ chẳng còn bao nhiêu nhạc sang để nghêu ngao.  Hơn nữa, những nhạc sĩ có khả năng viết nhạc sang không phải là nhiều.

Cách giải quyết xem ra ổn nhất là, thôi cứ xem cả sang và sến như là hai “mặt hàng” khác nhau. Ai thích gì cứ mua nấy. Thế là xong, và cứ để vị trọng tài công minh nhất là thời gian làm công việc của ông ấy. Văn học nghệ thuật của một nước cũng có “định mệnh” của nó. Không dễ gì biết nó sẽ đi về đâu, theo hướng nào. Không phải vì những lời hô hào của một vài cá nhân là có thể  định hướng hay lèo lái nó đến bến bờ vinh quang.

Nhạc sến không chỉ dành cho những người bình dân, văn hóa thấp. Nhưng dù là như thế đi nữa, chẳng lẽ số đông quần chúng này không có nhu cầu ca hát?

Dã Mai

http://viendongdaily.com/Contents.aspx?contentid=1353&item=96 

 

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 22003146