Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

Nguyễn Tuấn Long :Hát xoan trên đất Tổ

Hát xoan trên đất Tổ


Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Hải, 84 tuổi,
đang truyền lại cho thế hệ con cháu những
làn điệu xoan cổ.


Buổi tập hát xoan chuẩn bị biểu diễn vào
ngày hội làng ở phường xoan An Thái.


Phường xoan làng Thét thu hút các thế hệ
tham gia.


Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Lịch, 60 tuổi,
người phường xoan An Thái, rất tâm huyết
với việc gìn giữ những làn điệu xoan.


Một buổi học hát xoan của phường xoan
An Thái.


Đạo cụ đơn giản chỉ là chiếc trống con
và phách làm nền.

Hát xoan là di sản văn hoá vô giá của người dân vùng đất Tổ - tỉnh Phú Thọ. Nhằm gìn giữ và phát huy loại hình nghệ thuật này, các phường xoan ở đây đã không ngừng đào tạo, bồi dưỡng cho thế hệ trẻ để những ngày hội làng, ngày lễ Tết của dân tộc, còn những làn điệu hát xoan mượt mà, thắm đượm tình quê, góp phần làm phong phú, đa dạng thêm kho tàng văn hoá dân gian Việt Nam…

Tìm về cội nguồn điệu hát
Nằm cách thành phố Việt Trì khoảng hơn chục cây số, làng Thét, xã Kim Đức, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ vẫn còn mang dáng dấp của một ngôi làng Việt cổ vùng trung du Bắc Bộ với những ngôi nhà tranh, vách đất, nép mình dưới tán lá cọ. Ông Nguyễn Ngọc Bảo, 76 tuổi, thành viên Ban Chủ nhiệm phường Xoan làng Thét cho biết, ngoài làng Thét, các làng Phù Đức, Kim Đái, An Thái cũng là những cái nôi của điệu hát xoan giàu bản sắc.

Hát xoan xuất hiện từ rất sớm, ngay từ thời Hùng Vương dựng nước (hơn 2000 năm trước Công nguyên). Theo các cụ cao niên trong làng kể lại, thời ấy, hát xoan thường được trình diễn vào mùa xuân, trong những ngày hội làng, ở trước cửa đình nên còn gọi là hát cửa đình. Người ta tổ chức hát xoan không chỉ để vui chơi, chúc tụng các vua Hùng mà còn để cầu mưa thuận gió hoà, mùa màng tươi tốt, ca ngợi cảnh vật thiên nhiên, mô tả lao động, sinh hoạt ở nông thôn... Hát xoan rất khó: ngoài chất giọng, dáng điệu, cử chỉ, cái khó nhất là thuộc các làn điệu. Tổng cộng hát xoan cổ có 14 làn điệu, mỗi làn điệu rất dài và để hát hết 14 làn điệu phải hát liên tục thâu đêm. Khi nhuần nhuyễn làn điệu mới bắt đầu tập lời. Mỗi bài nối tiếp nhau thường gắn với những động tác, đội hình múa, hoặc lối diễn mang tính chất hoạt cảnh khác nhau. Đạo cụ đơn giản chỉ là chiếc trống con và phách làm nền, còn cốt lõi vẫn là những lời ca thắm đượm tình quê hương, đất nước. Trai thanh, gái lịch xưa nếu không vào phường, vào hội hát xoan thì cũng phải tập hát, không biết hát xoan sẽ rất khó dựng vợ gả chồng. Đứng đầu phường xoan là một ông Trùm. Mỗi phường xoan thường khoảng 10 đến 15 người. Trang phục biểu diễn áo the, khăn xếp, quần trắng với nam; áo năm thân, áo cánh trắng, thắt lưng bao, dải yếm các màu, quần lụa với nữ. Sự kết hợp giữa trang phục cùng những chất giọng mượt mà đã làm cho không khí biểu diễn hát xoan thêm phần lắng đọng và thu hút lòng người.

Gìn giữ và phát huy những làn điệu xoan cổ
Về các phường xoan đất Tổ hôm nay, ấn tượng đặc biệt là tâm nguyện của lớp người lớn tuổi đối với việc gìn giữ và phát huy những làn điệu xoan cổ. Hiện tại, số người hát xoan thành thạo ở các phường xoan ngày càng hiếm. Thế hệ trẻ lớn lên rời bỏ làng quê dần cảm thấy xa lạ với câu hát xưa. Còn những người mà lời ca, điệu hát đã ăn sâu vào máu thịt lại đa phần đều đã có tuổi. Nhằm gìn giữ vốn quý của ông cha truyền lại, các phường xoan đã tự sắm đồ nghề, lớp người lớn tuổi say mê luyện tập hát xoan làm gương cho lớp trẻ. Không chịu ngồi chờ mỗi dịp hội hè, lễ tết mới có cơ hội trình diễn, các phường xoan làng Thét, làng An Thái… đã thường xuyên tổ chức những buổi giao lưu hát xoan, hay đi biểu diễn ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước, thậm chí đi biểu diễn ở nước ngoài. Bên cạnh đó, các phường xoan còn sẵn sàng tổ chức phục vụ theo yêu cầu của khán giả, tạo ra không gian sống cho hát xoan, đồng thời góp phần  xã hội hoá loại hình nghệ thuật này.

Lớp nghệ nhân dân gian ở các phường xoan liên tục mở lớp dạy hát xoan cổ. Bà Nguyễn Thị Lịch, người phường xoan An Thái là một trong những nghệ nhân dân gian tích cực nhất trong việc mở lớp dạy hát xoan. Bà Lịch mở lớp học giữa sân đình. Gọi là lớp học nhưng không có chuyện học phí hay bất cứ khoản đóng góp nào bởi cả thầy lẫn trò đến đây đều bằng niềm say mê cháy bỏng là được hát, được đắm mình trong những giai điệu truyền cảm, mượt mà của hát xoan. Mỗi lớp học


Đi biểu diễn hát xoan là niềm vui của các thế hệ phường xoan An Thái.

hát xoan chỉ khoảng 20 cháu, phần lớn các cháu mới ở độ tuổi 14, 15 và thời gian đào tạo cũng không dài, chỉ vài tháng, nhưng các cháu đã có thể nắm vững cơ bản những làn điệu xoan cổ. Bà Lịch cho biết: “Tôi chủ yếu dạy các cháu theo lối truyền khẩu, kết hợp với uốn nắn từng câu hát, điệu múa. Hiện các lớp học hát xoan ở đây thu hút ngày càng đông, đặc biệt có cháu còn ở vào độ tuổi 10 - 11”. Những “mầm non” hát xoan này sẽ trở thành những hạt giống quý của loại hình nghệ thuật vốn được coi là di sản văn hoá vô giá ở vùng đất Tổ này.

Bài: Nguyễn Tuấn Long - Ảnh: An Thành Đạt

http://vietnam.vnanet.vn/Internet/vi-VN/49/130/5/15830/11/2008/Default.aspx

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 19735797