Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

Xuân Thu : Về miền hát xoan Phú Thọ

Cập nhật  14:08 ngày 31-03-2010

Về miền hát xoan Phú Thọ

Hát xoan Phú Thọ.
ND - Mới chập tối, sân đình Lâu Thượng (Trưng Vương - Việt Trì) đã rất đông người. Mặc cho mưa phùn gió bấc, dòng người từ khắp các ngả vẫn nườm nượp kéo về đình. Ai cũng háo hức trước sự kiện các phường xoan trong thành phố sẽ trình diễn tại đình làng phục vụ cho cuộc hội thảo khoa học quốc tế về hát xoan Phú Thọ.

 

Với người dân sở tại thì việc trình diễn hát xoan là chuyện bình thường, nhưng đêm nay lại là một sự kiện quan trọng. Có tới bốn phường xoan trong vùng xoan Phú Thọ về để biểu diễn không chỉ cho nhân dân trong xã xem mà còn cho các nhà khoa học trong nước và quốc tế thưởng thức trước khi vào hội thảo khoa học. Càng quan trọng hơn khi cuộc hội thảo hướng tới mục đích hoàn chỉnh hồ sơ đệ trình UNESCO công nhận hát xoan là di sản văn hóa phi vật thể thế giới cần được bảo vệ khẩn cấp.

Trình diễn trước nhân dân đã đành, đêm nay các phường xoan phải thể hiện cái đặc sắc, độc đáo của hát xoan cho các nhà khoa học và học giả chuyên nghiên cứu về văn hóa dân gian của khắp nơi trên thế giới. Người xem háo hức. Nghệ nhân, diễn viên hồi hộp. Phóng viên lăm lăm trong tay ca-mê-ra, máy ảnh . Mấy ông tây, bà tây mở to mắt tò mò chờ đợi. Họ cũng máy móc, đồ nghề lủng củng trên tay, sẵn sàng chụp ảnh, ghi hình, ghi âm háo hức lắm.

Ðình Nội, làng Lâu Thượng vốn đã rộng nhưng đêm nay cũng "quá tải" vì lượng người đến khá đông. Không hề loa đài mở nhạc hết cỡ như các đình đám khác, không quảng cáo phóng thanh trên loa, ấy vậy mà người ta vẫn cứ rủ nhau nườm nượp kéo đến. Sức hút của sự kiện và sự hào hứng mong chờ để hát xoan trở thành di sản phi vật thể thế giới đã thu hút mọi người. Người ta đứng vòng trong vòng ngoài rất trật tự, không hề có xô đẩy chen lấn. Phía trong đình ưu tiên cho các nhà khoa học, các nghệ nhân cao tuổi và những người làm nhiệm vụ đêm diễn. Gian giữa đình làng trải chiếu hoa suốt từ cửa vào đến ban thờ. Các gian hai bên kê ghế cho các vị quan khách. Người xem quây vòng đứng ngoài sân ngay trước cửa đình. Ai nấy cảm thấy không khí thiêng liêng trước cửa đình với khói hương trầm nghi ngút, thơm ngào ngạt, chỉ mong nghe tiếng trống, tiếng phách và lời xoan cất lên.

Hòa trong dòng người quây kín sân đình, tôi cũng hồi hộp không kém. Trên ban thờ, hương trầm cháy đỏ, ánh nến lung linh soi các bức tượng, đồ thờ nhập nhòa huyền ảo. Mùi hương trầm quyện với hương hoa huệ ngào ngạt, bâng lâng. Các nghệ nhân, các cụ cao tuổi áo đỏ, khăn đỏ chít ngang đầu ngồi uy nghiêm thành kính. Số diễn viên trẻ mặt hoa da phấn; nữ quần áo gụ, khăn mỏ quạ, nam áo the khăn xếp lạ lẫm nhìn mình, rồi đánh mắt nhìn nhau tình tứ mong chờ giờ biểu diễn. Mấy anh thợ ảnh chạy lăng xăng tìm góc quay, đợi ghi hình. Mấy cô phóng viên tranh thủ phỏng vấn, ghi âm.

Ðại diện lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng lãnh đạo tỉnh Phú Thọ dâng hương hoa lên ban thờ. Các nghệ nhân hát xoan được vinh danh, nhận hoa chúc mừng của các vị lãnh đạo. Các cụ đều ở tuổi bảy, tám mươi. Có cụ đã gần chín chục tuổi, suốt cả cuộc đời say sưa với hát xoan. Các cụ là những báu vật, là vốn quý của hát xoan thế kỷ hai mươi còn lại. Mấy năm gần đây, các cụ đã không ngại tuổi cao sức yếu dốc lòng, dốc sức truyền dạy ngón nghề hát xoan cho con cháu. Những bó hoa tươi thắm, những cái bắt tay nồng hậu, trước những ánh đèn chớp nhoang nhoáng cùng hàng trăm con mắt của các vị khách và bà con dân làng khiến các cụ không khỏi cảm động run run. Thế là hát xoan đã và đang được lên ngôi. Lát nữa thôi, tiếng trống làng nổi lên, các cụ sẽ quên ngay tuổi tác với sức yếu lưng còng để nhập hồn vào câu hát, thăng hoa cùng điệu xoan, để đêm hội thêm tưng bừng và hoang dã như ngàn năm nay vẫn thế.

Và tiếng trống nổi lên. Ngôi đình như lặng đi lạc về miền hoang sơ thuở ông cha khai thiên lập địa. Tất cả im phăng phắc, hướng cặp mắt lên ban thờ, về phía gian giữa. Ông trùm phường xoan cùng bốn cô đào hát đang mở màn điệu hát chào vua, mời thần linh về hưởng lễ và nghe hát thờ. Nhạc cụ không có gì đặc biệt, chỉ có tiếng trống và tiếng phách gõ nhịp. Bốn đào hát tiến từ cửa đình múa những động tác đơn giản nhưng vô cùng thiêng liêng tiến về ban thờ. Ông trùm phường xướng những câu hát nghe sởn da gà và cầm những nén hương cháy đỏ đưa cho bốn đào hát. Bốn cô đào hát tiếp tục vừa hát vừa dẻo tay đưa những nén nhang cháy đỏ múa một hồi rồi cắm hương lên ban thờ. Tôi để ý thấy mấy ông tây, bà tây tròn xoe mắt theo dõi. Họ lia máy ảnh, hướng ca-mê-ra theo sát ghi tỉ mỉ từng động tác của phường hát. Xong phần hát "nhập tịch", đến phường khác trình diễn bốn bài lề lối mở đầu cuộc hát. Ðó là các bài "giáo trống" (nổi trống), "giáo pháo" (đốt pháo), hai điệu này đào hát, kép cầm phách múa theo. Ðến điệu "thơ nhang" (dâng hương) thì đào hát và kép đào cùng múa. Cuối cùng đến điệu "đóng đám" (vào đám) thì đổi lại, kép hát và đào múa. Không khí tưng bừng hẳn lên. Mọi người cuốn theo lời ca, điệu múa, tiếng trống, nhịp phách. Hai tay bà Y-vét (Pháp) cũng làm động tác múa theo các đào. Ngài Gi-xa Ja-ni-chen (Ðức) thì hướng máy quay về phía cô đào trẻ nhất phường để ghi hình. Tiến sĩ Xin-đia-chi-on (Hàn Quốc) thì bấm máy ảnh lia lịa. Mấy vị khách quốc tế khác cũng bỏ cả chỗ ngồi bám theo các đào để ghi hình, chụp ảnh. Các phóng viên ta cũng tranh thủ chớp thời cơ để tác nghiệp.

Càng về khuya, không khí đêm trình diễn hát xoan càng sôi động. Tiếng hát hòa tiếng trống, tiếng phách vang vọng vào đêm khuya giữa mênh mông thanh vắng tĩnh lặng. Không nhạc cụ cầu kỳ, chỉ trống cái và mấy cái trống con, mấy bộ phách tre giữ nhịp; cũng chẳng cần đảo phách, nghịch phách; vũ điệu cũng đơn giản, chẳng rườm rà... ấy thế mà hát xoan cứ lôi cuốn người xem, người nghe. Các vị khách quốc tế hết lời thán phục, rồi cũng xoay tay, đưa chân theo các đào để múa. Cánh thanh niên cũng rạo rực chân tay, ngời ngời ánh mắt dõi theo các bước chân của các đào hát. Ðâu cứ phải "hip hop" gào thét mới thu hút giới trẻ?

Ðây là lần thứ hai tôi được nghe, được xem trực tiếp một buổi trình diễn hát xoan. Ðã được đọc nhiều tài liệu về hát xoan và cũng đã nhiều lần được nghe các cụ kể về hát xoan, nhưng ấn tượng về đêm trình diễn cứ đọng mãi trong tôi. Niềm tự hào về miền quê Ðất Tổ với một kho báu văn hóa quý giá khiến tôi không kìm nổi nỗi xúc động cùng một khát khao trách nhiệm công dân. Chắc chắn, hội thảo khoa học quốc tế về hát xoan Phú Thọ ngày mai sẽ mở ra một hướng đi mới cho hát xoan và việc hát xoan Phú Thọ trở thành di sản văn hóa phi vật thể thế giới cần phải được bảo vệ khẩn cấp không chỉ trong hồ sơ mà còn cả trên thực tế nữa. Dư âm về hát xoan, tiếng trống tiếng phách và nhịp điệu múa của các đào, các kép đêm ấy còn đọng mãi trong tâm trí của mỗi người. Ðó là niềm kiêu hãnh không của riêng một vùng quê. Dường như tôi đã đọc được điều đó trong ánh mắt bao người!
Xuân Thu
http://www.nhandan.com.vn/tinbai/?top=43&sub=80&article=171415

•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 19690458