Music news from a Vietnamese traditional musician

Category » CA TRU

Hoàng Hồng : TỪ CLB CA TRÙ ĐẾN GIÁO PHƯỜNG CA TRÙ LÀ CẢ MỘT CHẶNG ĐƯỜNG DÀI..




Hoàng Hồng : TỪ CLB CA TRÙ ĐẾN GIÁO PHƯỜNG CA TRÙ LÀ CẢ MỘT CHẶNG ĐƯỜNG DÀI.. Mar 27, '10 4:01 AM
for everyone

TS Nguyễn Xuân Diện
Về việc ra mắt Giáo phường Ca trù Thăng Long:
Từ CLB Ca trù đến giáo phường Ca trù là cả một con đường dài...

(Toquoc)-Lễ ra mắt giáo phường Ca trù Thăng Long vừa qua đã thu hút sự quan tâm của báo chí và dư luận. Đó là một tín hiệu đáng mừng, thể hiện sự khởi sắc của loại hình nghệ thuật vừa được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp của nhân loại.

 



Tuy nhiên, chứng kiến lễ ra mắt giáo phường ca trù Thăng Long với các tiết mục ca trù được trình diễn trong 2 tiếng, một số nhà chuyên môn, nghiên cứu về Ca trù và nghệ nhân Ca trù lại có nhiều ý kiến phản biện trái ngược. Xét thấy đây là một vấn đề đáng quan tâm, với mong muốn đóng góp vào việc bảo vệ và phát triển ca trù cho xứng tầm Di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại, Báo điện tử Tổ Quốc giới thiệu nội dung cuộc phỏng vấn với TS Nguyễn Xuân Diện - người đầu tiên ở Việt Nam làm luận án về Ca trù và góp mặt trong hồ sơ Ca trù trình lên UNESCO. 

- Là một người chứng kiến lễ ra mắt Giáo phường Ca trù Thăng Long ngày 18/3, ông đánh giá như thế nào về sự kiện này?

+ Trước hết, sự kiện CLB Ca trù Thăng Long trở thành Giáo phường Ca trù Thăng Long đã được những người yêu thích Ca trù và các nhà chuyên môn hết sức quan tâm. Tôi cũng nằm trong số đó.

Song, tôi hoàn toàn thất vọng về những gì được gọi là Ca trù đã trình diễn hôm đó, ngoại trừ bài Thét nhạc do nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc trình bày và tiếng đàn của nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ. Còn những phần trình diễn khác chưa thể gọi là Ca trù – một nghệ thuật hát tinh tế và bác học của Việt Nam.

GS Trần Văn Khê tại lễ ra mắt Giáo phường Ca trù Thăng Long

(Ảnh: TTO)

Vì thế, cuộc ra mắt của Giáo phường Ca trù Thăng Long đã gieo vào lòng những người yêu và hiểu biết Ca trù, quan tâm đến vận mệnh của Ca trù những ngờ vực và lo lắng, mà những ngờ vực và lo lắng ấy hoàn toàn có lý do.

- Những bận tâm và lo lắng ấy xuất phát từ đâu thưa ông? Từ quy mô tổ chức của giáo phường hay trình độ chuyên môn của đào nương?

+ Có thể nói là cả hai. Từ CLB Ca trù đến giáo phường Ca trù là cả một con đường dài, và hoàn toàn khác biệt về tổ chức, lề lối.

Giáo phường Ca trù được tổ chức một cách chặt chẽ và quy củ. Người trong giáo phường phải tuyệt đối tuân thủ các quy định nghiêm cẩn cũng như phong tục và luân lý. Nếu đào kép nào vi phạm, họ sẽ bị các bậc cao niên đuổi ra khỏi giáo phường và thông báo cho các giáo phường khác biết để không giáo phường nào cho vào nữa.

Nói như GS Trần Văn Khê “Lên giáo phường tức là đặt cho mình kỷ luật, không phải là CLB thích làm gì thì làm, thích chơi gì thì chơi”. Tức là những người đặt ra giáo phường Ca trù Thăng Long phải hiểu biết được đầy đủ giáo phường là gì, hoạt động, tổ chức, làm việc như thế nào, đồng thời phải ý thức sâu sắc việc giữ gìn nghề tổ, cả về mặt nghệ thuật lẫn tổ chức và đạo đức nghề nghiệp.

Thế nhưng những gì mà Giáo phường Ca trù Thăng Long thể hiện tối 18/3 lại không đúng như vậy.

Toàn bộ chương trình kéo dài hơn 2 tiếng. Nhưng ngay phần mở đầu đã có “sạn” là một bài tấu nhạc giống hệt tiết mục mà Giáo phường Ca trù Thái Hà đã trình diễn tại Trung tâm Văn hoá Pháp ngày 10/3, mà bản tấu nhạc này thuộc bản quyền của Giáo phường Thái Hà.

Tiếp đó có tiết mục Hát giai của Phạm Đình Hoằng, hát không đạt và giống như hát tuồng.

Bài Hát dâng hương do các đào nương trẻ thể hiện thì như hát nhạc mới, không có chất Ca trù.

Chỉ đến bài Thét nhạc do nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc trình diễn thì công chúng mới được thưởng thức Ca trù đích thực.

Các tiết mục tiếp theo là Gửi thư, 36 giọng, Xẩm nhà trò, rồi đến làn điệu Tỳ bà hành; bài hát cuối cùng là bài hát nói Chữ Nhàn do nhóm 3 em thay nhau hát. Khi nghe bài hát nói Chữ Nhàn khiến tôi rất bức xúc, vì thấy lạ quá, không hiểu tại sao một giáo phường Ca trù lại cho các em mới mười mấy tuổi thay nhau hát bài Chữ Nhàn của Nguyễn Công Trứ.

Rồi phần trình diễn của dàn nhạc bát âm được MC giới thiệu là nhã nhạc!

Cuối chương trình còn có bài mới do đào nương Phạm Thị Huệ sáng tác cho các em trẻ vừa đàn vừa hát. Đến lúc này thì GS Trần Văn Khê đã phải lên tiếng cảnh báo: “Đi tìm cái mới là con đường đầy chông gai và chưa chắc đã tìm thấy. Cho nên phải cẩn thận với sáng tạo. Làm mới vốn cổ là con dao hai lưỡi. Chúng ta không nệ cổ nhưng phải bảo tồn vốn cổ. Và cần cẩn trọng đừng để mất bản sắc cổ. Vì vậy các em chỉ nên xem đây là thể nghiệm, nên khiêm tốn lắng nghe đóng góp từ khán giả và các nhà nghiên cứu”.

Tôi cho rằng: các đào nương kép đàn của giáo phường hoàn toàn có thể hát chơi, hát riêng với nhau cái gì cũng được. Nhưng một khi đã ra đến chốn cửa đình linh thiêng thì phải nghiêm túc. Nếu tôn trọng nghề tổ, tôn trọng thần linh, tôn trọng quan viên công chúng thì không ai dám đem những tiết mục ấy ra trước điện thờ. Tôi thật bất ngờ khi Giáo phường Ca trù Thăng Long quá dễ dãi với nghề tổ như vậy.

- Quan điểm của ông có quá khắt khe không khi Giáo phường Ca trù Thăng Long từng là một CLB Ca trù được nhiều người biết đến?Bản thân đào nương Phạm Thị Huệ - chủ nhiệm CLB - được rèn cặp bởi hai nghệ nhân Ca trù lão thành và được làm lễ mở xiêm áo khẳng định khả năng đàn hát?

+ Lễ mở xiêm áo cho chị Phạm Thị Huệ chỉ có hai thầy của chị là nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc và Nguyễn Phú Đẹ công nhận. Nó không phải là lễ mở xiêm áo đúng nghĩa.

Học hát Ca trù là một công việc học tập vô cùng công phu mà người nào thông minh lắm cũng phải mất 3 - 4 năm mới cầm được lá phách ra hát. Ngày xưa, sau khi đã học thuần thục rồi, đào nương sẽ có lễ trình ông quản giáp báo cáo việc học của mình. Quản giáp thông báo cho cả giáo phường và chọn ngày lành tháng tốt để báo cáo với tổ nghề, đồng thời mời một quan viên có danh vọng và sành sỏi trong vùng đến nghe để thưởng thức và thẩm định trình độ đào nương qua tiếng cầm chầu. Nếu mọi người đều hài lòng và công nhận thì đào nương đó mới được coi là có giấy phép hành nghề.

Như vậy, việc công nhận đó không bao giờ là công nhận của riêng người thầy dạy cả. Nếu thầy dạy rồi bảo trò “Được rồi, con ra hát đi” thì không khác nào “Mẹ hát con khen hay”. Phải là những người trong nghề không phải thầy dạy công nhận thì Lễ mở xiêm áo mới có ý nghĩa.

Bản thân tôi và nhiều người hiểu biết về Ca trù khác không thừa nhận chị Phạm Thị Huệ là đào nương Ca trù.

Cô Phạm Thị Huệ cùng hai người thầy (Ảnh sưu tầm)

Nhạc sĩ Đặng Hoành Loan - người được Bộ Văn hóa , Thể thao và Du lịch giao làm hồ sơ Ca trù trình UNESCO từng phát biểu trên Đài Tiếng nói Việt Nam rằng cô Huệ chưa phải là đào nương Ca trù, tiếng hát rất non nớt.

Còn nghệ nhân Nguyễn Thị Chín ở Hải Phòng thì cho rằng: giọng cô Huệ là giọng thổ bùn, không thể hát được Ca trù. Trong Ca trù, tiếng đàn Đáy trầm đục nền nã, tiếng phách thì giòn giã ríu rít, sắc nét nên tiếng hát phải là giọng kim hay giọng thổ đồng mới hoà quện được, nếu không sẽ bị lấn át, bị chìm đi. Khi đó, tiếng hát sẽ trùng với tiếng đàn, cứ nhấn chìm nhau xuống.

Chưa biết hát Ca trù mà đã làm lễ mở xiêm áo như vậy, thật là không tôn trọng nghề tổ. Việc làm lễ mở xiêm áo cho chị Huệ khiến công chúng –nhất là giới trẻ chưa hiểu nhiều về Ca trù nghĩ rằng chị Huệ đã là một đỉnh cao rồi, mà nghe chỉ có như vậy thì sẽ đâm ra chán nản và thất vọng về Ca trù.

Được biết, Đài Tiếng nói Việt Nam đã thu 6 bài hát Ca trù do nhóm của chị Huệ hát (trong đó không có cụ Chúc) nhưng cuối cùng không dám đưa lên sóng, vì thấy đó không phải là Ca trù.

Tối hôm ấy, khi PV Hồng Tâm ở Đài truyền hình Việt Nam phỏng vấn GS Trần Văn Khê về trình độ của “đào nương” Phạm Thị Huệ. GS Trần Văn Khê phải nói tránh đi rằng: “Tôi là người ngoại đạo, việc này mấy em phải hỏi hai cụ nghệ nhân thầy của cô Huệ”.

- Tuy nhiên, trong bối cảnh Ca trù đang cần được bảo vệ và phát triển cho xứng tầm Di sản văn hoá phi vật thể nhân loại như hiện nay, thì những đòi hỏi khắt khe của ông liệu có khiến Ca trù khó phổ biến một cách rộng rãi và nhanh chóng được, bởi tìm được người vừa có giọng vừa đam mê Ca trù rất khó?

+ Ngày xưa, thời thịnh nhất của Ca trù, nhu cầu về đào nương rất cao nhưng các cụ vẫn chọn người học rất kỹ lưỡng, ngoài đức hạnh phải xem giọng hát có đủ để học hát không.

Để thành một đào nương thực thụ phải có rất nhiều tố chất.

Ngay cả một người có chất giọng đẹp, lại được rèn cặp kỹ lưỡng bởi một đào nương già, mà không có khả năng cảm nhận văn chương, khả năng bắt được “nhãn tự”(chữ mắt, con mắt thơ) của bài thơ thì cũng khó mà hát cho hay được. Dù có cố khoe chất giọng vàng ngọc trời phú thì cũng là một giọng ca vô duyên mà thôi.

Ca trù là một môn nghệ thuật bác học, hàn lâm. Cho nên không cần phải phổ cập và không thể phổ cập. Ngay cả thời hoàng kim của Ca trù, mỗi chầu hát cũng chỉ có 5 – 7 người nghe thôi. Hát cửa đình thì có vài chục quan viên chức sắc có chữ nghĩa trong làng thưởng thức. Ca trù không dành cho 5 – 7 chục, hoặc hàng trăm người. Cả nước chỉ cần có mươi giáo phường cũng là đủ.

Vì thế, báo chí và truyền thông không nên tuyên truyền là cả nước phải học Ca trù, cả nước phải thích Ca trù. Điều đó dễ dẫn đến thái độ vội vàng, dung tục, dễ dãi cho những thứ chưa phải là chuẩn mực.

- Nhìn một cách khách quan về ý nghĩa xã hội, ông đánh giá thế nào về những đóng góp của Giáo phường Ca trù Thăng Long?

+ Tôi thừa nhận và trân trọng sự dấn thân của chị Phạm Thị Huệ và Ca trù Thăng Long trong việc quảng bá và giới thiệu Ca trù. Trong 4 năm qua, Ca trù Thăng Long đã vượt qua rất nhiều khó khăn để giữ được nếp sinh hoạt đều đặn, được các nghệ nhân kèm cặp, dạy dỗ, được báo chí quan tâm, được bạn trẻ tìm đến. Vì thế, tôi mong giáo phường Ca trù Thăng Long hãy học cho thực đầy đủ, chuẩn mực và nghiêm túc, hãy bình tâm và bền lòng với di sản tổ tiên! Hãy ráng học thật đầy đủ và chuẩn mực rồi hãy mở xiêm áo cho các thành viên. Khi ấy Giáo phường Ca trù Thăng Long mới có thể mang đúng nghĩa đầy đủ của danh hiệu cao quý này!

Đặc biệt, tuyệt đối không coi thường nghề tổ và làm sai lạc truyền thống!

-Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!

Hoàng Hồng

(thực hiện)


http://www.toquoc.gov.vn/Thongtin/Cua-So-Van-Hoa/Tu-Clb-Ca-Tru-Den-Giao-Phuong-Ca-Tru-La-Ca-Mot-Con-Duong-Dai.html



•• Âm nhạc cổ truyền

•• Nhạc mới

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•••• Nghệ sĩ từ trần

•• Nghiên cứu gia VN

•• Nhạc thiểu số

•• Tiểu sử ca sĩ

•• CA TRU

•• HÁT XẨM & TRỐNG QUÂN

•• Nhạc Hàn Quốc

•• Nhạc Nhựt Bổn

•• Nhạc Trung quốc

•• Nhạc Đông Nam Á

•• Nhạc Mông Cổ

•• Nhạc sắc tộc

•• Nhạc Tuva

•• song thanh tác giả khác

•• song thanh TQH

•• Giọng trị bịnh

•••• Chakra - Yoga

•• Ca sĩ Khoomei

•• Nghiên cứu gia Khoomei

•• Âm thanh học

•• Ngôn ngữ khác

•• Đàn Mội Hmông

•• Tiêm ban sach và nhac cu

•• Tiểu sử dân tộc nhạc học gia

•• Trang nhà dân tôc nhac hoc

•• Phân mêm : Phân tach bôi âm

•• Muông

•• Tran Quang Hai

•• Nhac si Viêt Nam

•• Hat dông song thanh

•• Bach Yên

•• VIDEO/CD trên WEB

•• Nhạc Việt cổ truyền

•• Đàn Môi

•• Tiểu sử nhạc sĩ

•• Tiểu sử

•• Phỏng vấn báo, radio

•• Bài viết

Visitors: 19668569